"(Yn maes) Mathrafal c. 1150-1200, Madrael 1212, Castell mathraual 13g. gynnar, Mathrafal c.1268, c. 1320 -c.1398, Mathranal 1281-2, Mathrawel in Kaereynon, Mathrawell, -vell 1293, Mathrawel 1294, 1312, Mathravel 1299, Mathravelle 1354, Mathravael 1428, Matrafal, olim Regia Povisiæ c.1570, Mathravall 1577

Ma + trafal, tryfal ‘triongl, tir mewn fforchiad’ gan gyfeirio at yr ardal rhwng afonydd Efyrnwy a Banw. Mae llawer o gyfeiriadau cynnar yn dynodi castell yma (SJ 132107). Noder hefyd Y dzef wenn r6ng trenn athraual 12g. (c.1400): ‘the white town between Trenn and Traual’ yn saga gynnar Llywarch Hen. Efallai mai afon Tern, Amwythig yw Trenn ond ychydig o dystiolaeth sydd i gadarnhau honiad llawer o haneswyr mai Mathrafal yw Traual. Mae’n debyg hefyd mai trafal, tryfal yw Tryfel, bryn rhwng Nant y Dwyslyn (Nant Trafel 1836) a Nant y Waun Fraith, a’r bryn cyfagos Moel y Tryfel (SH 9716, 9715) tua deng milltir ar ochr orllewinol Mathrafal. Ceir yr un elfen yn aml yng Nghymru, e.e. Trafel-gwyn (Llangurig SN 8975) Trefaldwyn, Trafle (Llanwrthwl: Cwm-trafle 1833, (fferm) Tir Travelly ucha 1723) Brycheiniog, a Travley (Llowes:Travelly 1639) Maesyfed.
Ystyrid Mathrafal yn lle pwysig iawn, ‘as sum sai,---one of the principal palaces of Walis as for the Prince of Poisland’, yn ôl John Leland 1536-9.
"