Digido o Gartref

Gorau ar gyfer: Deunyddiau gwastad fel ffotograffau, llythyrau, dogfennau, cardiau post, a lluniadau.

• Defnyddiwch sganiwr gwastad i greu copïau digidol cydraniad uchel
• Gosodwch y cydraniad i o leiaf 300dpi (600dpi ar gyfer testun neu fanylion mân)
• Cadwch gopïau meistr ar ffurf TIFF i'w cadw, a chopïau JPEG i'w rhannu
• Glanhewch wydr y sganiwr a'r eitem yn ysgafn cyn sganio

Manteision:

• Goleuadau cyson a manylion siarp
• Yn ddelfrydol ar gyfer eitemau papur

Ystyriaethau:

• Nid yw'n addas ar gyfer deunyddiau swmpus neu fregus
• Osgowch bwyso i lawr ar eitemau cain i atal difrod

Gorau ar gyfer: Deunyddiau mawr, cain, neu dri dimensiwn na ellir eu sganio'n ddiogel (e.e. llyfrau lloffion, lluniau wedi'u fframio, tecstilau, arteffactau, cofroddion, neu waith celf.)

• Defnyddiwch gamera digidol neu ffôn symudol o ansawdd da gyda gosodiad cydraniad uchaf ar gael
• Rhowch yr eitem ar gefndir gwastad, niwtral gyda goleuadau naturiol, cyfartal
• Daliwch y camera yn llonydd (defnyddiwch tripod os yn bosibl)
• Tynnwch sawl llun i sicrhau bod y ffocws a'r amlygiad yn gywir

Manteision:

• Hyblyg, cyflym, a hygyrch
• Yn lleihau'r angen i drin dogfennau gwreiddiol bregus yn ddiangen

Ystyriaethau:

• Gwyliwch am gysgodion, llewyrch, osgoi fflach, a all greu adlewyrchiadau
• Byddwch yn ofalus wrth drin eitemau bregus neu hanesyddol

Gorau ar gyfer: hanesion llafar, straeon personol, perfformiadau, digwyddiadau cymunedol, neu tirlais.

• Dewiswch leoliad tawel gyda sŵn cefndir lleiaf a goleuadau da (ar gyfer fideo)
• Defnyddiwch recordydd digidol dibynadwy, ffôn clyfar, neu gamera gyda meicroffon o ansawdd
• Profwch eich offer a'ch lefelau sain cyn dechrau
• Dechreuwch bob recordiad trwy nodi'r dyddiad, y lleoliad ac enwau'r cyfranogwyr

Manteision:

• Yn dal lleisiau, emosiynau a phrofiadau personol yn eu geiriau eu hunain
• Yn darparu cyd-destun hanesyddol a diwylliannol gwerthfawr
• Gellir ei rannu neu ei archifo'n hawdd i'w gadw yn y tymor hir

Ystyriaethau:

• Sicrhau caniatâd ysgrifenedig gan gyfranogwyr bob amser cyn recordio neu rannu
• Parchwch breifatrwydd a sensitifrwydd diwylliannol — osgoi cynnwys gwybodaeth bersonol neu gyfrinachol
• Cadwch gopïau meistr heb eu golygu yn ddiogel a chreu copïau mynediad ar gyfer golygu neu gyhoeddi
• Sicrhewch fod cyfranogwyr yn deall sut y bydd eu recordiadau'n cael eu defnyddio a'u storio

Efallai bod rhai eitemau wedi'u creu'n wreiddiol mewn fformat digidol ac nid oes angen eu digideiddio yn yr un ffordd â deunydd ffisegol. Gallai'r eitemau hyn gynnwys:

• ffotograffau a dynnwyd ar gamera digidol
• fideo a dynnwyd ar gamera digidol
• sain a recordiwyd ar recordydd digidol
• animeiddio digidol
• dogfennau testun a grëwyd ar gyfrifiadur

Efallai mai dim ond trosi'r eitemau hyn i fformat newydd neu eu cywasgu i ffeiliau sy'n barod ar gyfer y we y bydd angen eu gwneud cyn eu cyhoeddi. Mae rhagor o wybodaeth am y manylebau hyn ar waelod y dudalen.

Dyma'r fersiwn o'r ansawdd gorau i'w chadw yn y hir dymor. Fel arfer, dyma'r ffeil wreiddiol a chrëwyd gan yr offer digido a ddefnyddiwyd. 

• Sganiwch neu tynnwch lun ar y cydraniad uchaf y mae eich offer yn ei ganiatáu (e.e. 600dpi ar gyfer testun, 300dpi ar gyfer lluniau)
• Arbedwch mewn fformatau o ansawdd uchel fel TIFF (delweddau), WAV (sain), neu MP4 (fideo)
• Cadwch y fersiwn hon yn ddiogel a heb ei newid – dyma'ch gwreiddiol digidol

Copi cywasgedig (maint ffeil llai) o'r copi archif yw hwn. Fel arfer mae wedi mynd trwy olygu sylfaenol fel cnydio, sythu (os oes angen) a lleihau dimensiynau.

• Arbedwch mewn fformatau hawdd eu defnyddio fel JPEG, MP3, neu MP4.
• Gostyngwch faint y ffeil fel ei bod yn llwytho'n gyflym, ond gwnewch yn siŵr ei bod yn dal i edrych ac yn swnio'n dda.

Mae enwi, trefnu a storio eich ffeiliau digidol yn briodol yn hanfodol ar gyfer cadwraeth hirdymor a mynediad hawdd. Mae'n sicrhau y gellir dod o hyd i recordiadau, eu rhannu a'u deall yn y dyfodol.

Arfer gorau:

• Defnyddiwch enwau clir a chyson sy'n disgrifio'r cynnwys, y dyddiad, a'r fersiwn.
• Cynnwys manylion allweddol fel y pwnc, y lleoliad, neu'r crëwr.
• Gwahanwch elfennau gyda thanlinellau neu doriadau (osgowch fylchau neu nodau arbennig).

Enghraifft:
Jones_album 1_001.tiff (copi meistr)
Jones_album 1_001.jpg (yn barod ar gyfer y we)
 

Trefnu Ffeiliau

Arfer gorau:

• Grwpio ffeiliau i ffolderi yn ôl prosiect, pwnc, neu ddyddiad.
• Cadwch gopïau meistr ar wahân i gopïau sy'n barod ar gyfer y we.
• Cynnal hierarchaeth ffolderi syml i'w gwneud hi'n hawdd dod o hyd i ffeiliau yn ddiweddarach.

Mae cydraniad yn cyfeirio at faint o fanylder sydd mewn delwedd ddigidol. Fel arfer caiff ei fesur mewn dotiau fesul modfedd (dpi) neu bicseli fesul modfedd (ppi) — po uchaf yw'r rhif, y mwyaf o fanyldeb sy'n cael eu dal.

• Mae delwedd datrysiad isel (e.e. 72–150 dpi) yn addas ar gyfer defnydd ar y we ond gall ymddangos yn aneglur pan gaiff ei hargraffu neu ei chwyddo.
• Mae delwedd datrysiad uchel (e.e. 300–600 dpi) yn dal manylion mân ac mae orau at ddibenion cadwraeth neu archifo.

Wrth ddigido, anela bob amser at yr ansawdd uchaf y mae eich offer a'ch gallu storio yn ei ganiatáu, gan y gallwch greu fersiynau llai yn ddiweddarach ar gyfer rhannu ar-lein — ond nid y ffordd arall.

Mae dimensiynau ffeiliau digidol yn cyfeirio at led ac uchder delwedd, a fesurir fel arfer mewn picseli. Maent yn pennu maint y ddelwedd ar y sgrin a lefel y manylder sydd ynddi.

• Mae dimensiynau bach (e.e. 1500 picsel ochr hiraf) yn addas ar gyfer gwylio ar-lein ond gallant edrych yn aneglur neu'n bicselog os cânt eu chwyddo
• Mae dimensiynau mawr (e.e. 4000 picsel neu fwy ar yr ochr hiraf ) yn dal manylion mwy manwl ac maent yn well ar gyfer argraffu, cadwraeth, neu astudiaeth fanwl

Wrth ddigido, anela at ddimensiynau sy'n cydbwyso ansawdd a defnyddioldeb: crëwch ffeiliau mawr, manwl ar gyfer cadwraeth, a chopïau llai ar gyfer rhannu ar-lein. Mae hyn yn sicrhau bod eich deunyddiau digidol yn parhau i fod yn glir ac yn ddefnyddiol yn y dyfodol.

Pan fyddwch chi'n creu delwedd ddigidol, mae fformat y ffeil yn pennu sut mae'r wybodaeth yn cael ei storio, ansawdd y ddelwedd, a pha mor hawdd y gellir ei rhannu neu ei golygu. Mae dewis y fformat cywir yn helpu i gydbwyso cadwraeth, defnyddioldeb a maint ffeil.

Wrth uwchlwytho i gasgliad y Bobl, dim ond y fformatau ffeil canlynol sy'n cael eu derbyn: .jpg, .png, .pdf, .mp3, a .mp4

Isod mae'r fformatau mwyaf cyffredin a ddefnyddir mewn digideiddio a beth i'w ystyried ar gyfer pob un:

Fformatau ffeiliau delwedd:

TIFF (.tif neu .tiff)

Gorau ar gyfer: Archifo a chadw

• Fformat o ansawdd uchel, heb ei gywasgu sy'n cadw holl fanylion y ddelwedd.
• Yn ddelfrydol ar gyfer storio tymor hir a chopïau meistr.
• Ffeil fawr, felly ni chaiff ei ddefnyddio fel arfer ar gyfer rhannu ar-lein.

Awgrym: Cadwch fersiwn TIFF o'ch delwedd bob amser fel eich meistr digidol gwreiddiol.
 

JPEG (.jpg neu .jpeg)

Gorau ar gyfer: Defnydd dydd i ddydd, rhannu ar-lein, neu uwchlwytho i archifau

• Fformat cywasgedig sy'n lleihau maint ffeil er mwyn ei storio a'i rhannu'n haws
• Colled fach o ansawdd delwedd bob tro y caiff ei chadw neu ei golygu, ond yn addas ar gyfer y rhan fwyaf o ddefnyddiau arddangos cyhoeddus
• Yn gweithio gyda phob dyfais a gwefan

Awgrym: Crëwch JPEG o'ch ffeil TIFF meistr ar gyfer uwchlwytho neu rannu.

RAW (.raw, .nef, .cr2, ac ati)

Gorau ar gyfer: Ffotograffiaeth broffesiynol neu olygu manwl

• Yn dal yr holl ddata o synhwyrydd camera digidol cyn ei brosesu.
• Yn cynnig yr hyblygrwydd mwyaf ar gyfer cywiro a golygu lliw.
• Angen meddalwedd arbennig i agor a throsi i fformatau mwy cyffredin.

Awgrym: Os ydych chi'n defnyddio camera digidol, cadwch ffeiliau RAW a JPEG pan fo'n bosibl.

PNG (.png)

Gorau ar gyfer: Graffeg, darluniau, neu ddelweddau sydd angen cefndiroedd tryloyw

• Yn cynhyrchu delweddau clir, miniog gyda chywasgiad di-golled (dim colled ansawdd).
• Ardderchog ar gyfer gwaith celf digidol, mapiau, neu ddelweddau sy'n drwm ar destun.
• Meintiau ffeiliau mwy na JPEG ond yn llai na TIFF.

Awgrym: Defnyddiwch PNG os yw'ch delwedd yn cynnwys testun, diagramau, neu luniadau llinell.

Fformatau dogfennau digidol:

PDF (.pdf)

Gorau ar gyfer: Dogfennau digidol neu ddeunyddiau aml-dudalen

• Yn cyfuno testun a delweddau mewn un ffeil.
• Hawdd i'w darllen, ei argraffu, neu ei rannu.
• Mae rhai ffeiliau PDF wedi'u cywasgu, a all leihau ansawdd delwedd — gwiriwch eich gosodiadau cyn arbed.

Awgrym: Ar gyfer ansawdd archifol, arbedwch ddelweddau ar wahân fel TIFFs yn ogystal â chreu fersiwn PDF.

Fformatau ffeiliau sain

WAV (.wav)

Gorau ar gyfer: Archifo a chadw recordiadau sain

• Fformat sain o ansawdd uchel, heb ei gywasgu, sy'n cadw'r holl fanylion sain.
• Yn ddelfrydol ar gyfer storio tymor hir a chopïau meistr o hanesion llafar, cerddoriaeth, neu recordiadau maes.
• Ffeil fawr, felly ni chaiff ei ddefnyddio fel arfer ar gyfer rhannu ar-lein.

Awgrym: Cadwch fersiwn WAV bob amser fel eich meistr digidol gwreiddiol.

MP3 (.mp3)

Gorau ar gyfer: Defnydd dydd i ddydd, rhannu ar-lein, neu uwchlwytho i archifau

• Fformat sain cywasgedig sy'n lleihau maint ffeil er mwyn ei storio a'i rannu'n haws.
• Colled fach o ansawdd sain o'i gymharu â WAV, ond yn addas ar gyfer y rhan fwyaf o ddefnydd ar-lein neu gyhoeddus.
• Yn gweithio gyda phob dyfais a llwyfan.

Awgrym: Crëwch MP3 o'ch ffeil WAV meistr ar gyfer rhannu neu fynediad ar-lein.

Fformatau ffeiliau fideo

MP4 (.mp4)

Gorau ar gyfer: Recordiadau fideo, gan gynnwys hanesion llafar, digwyddiadau, neu berfformiadau

• Fformat a ddefnyddir yn helaeth ar gyfer fideo gyda chywasgiad ac ansawdd da.
• Gall gynnwys sain a fideo mewn un ffeil, gan ei gwneud hi'n hawdd ei chwarae ar y rhan fwyaf o ddyfeisiau.
• Maint ffeil llai na fformatau fideo heb eu cywasgu, gan ei gwneud yn addas ar gyfer rhannu ar-lein.

Awgrym: Cadwch feistr MP4 o ansawdd uchel a chreu copïau llai ar gyfer y we neu ddefnydd cyhoeddus.

MOV (.mov)

Gorau ar gyfer: Cadwraeth fideo o ansawdd uchel

• Yn aml yn cael ei ddefnyddio gan gamerâu ac offer recordio proffesiynol.
• Yn cynnal ansawdd fideo uwch nag MP4 ond yn arwain at ffeiliau mwy.
• Gellir ei drosi i MP4 neu fformatau eraill er mwyn ei rannu'n haws.

Awgrym: Defnyddiwch MOV ar gyfer eich copi meistr os yw eich offer yn ei gefnogi.