Metadata

Beth yw Metadata?

Metadata yw'r wybodaeth sy'n disgrifio, yn egluro, ac yn rhoi cyd-destun i adnodd — fel ffotograff, dogfen, recordiad, neu wrthrych. Mae'n dweud wrth bobl beth yw rhywbeth, o ble mae'n dod, pwy a'i creodd, a sut y gellir ei ddefnyddio. Ar Gasgliad y Werin Cymru, mae metadata yn gwneud y canlynol:

• Yn gwneud eich eitemau'n hawdd eu darganfod trwy helpu eraill i ddod o hyd iddynt trwy offer chwilio a phori
• Yn darparu cyd-destun hanfodol fel y gall defnyddwyr ddeall a dehongli eich deunydd yn gywir
• Yn sicrhau bod eich cyfraniadau'n ddefnyddiol ac yn ailddefnyddiadwy gan eraill, gan gynnwys ymchwilwyr, addysgwyr, a grwpiau cymunedol

Yn fyr: metadata yw'r hyn sy'n cysylltu eich cynnwys â'r byd ehangach. Mae'n troi eitemau unigol yn adnoddau hygyrch, chwiliadwy ac ystyrlon y gall eraill ddod o hyd iddynt, eu deall, ac adeiladu arnynt.

Pa fetadata ddylwn i ei gynnwys gyda fy eitemau?

Mae metadata da yn helpu eraill i ddod o hyd i'ch eitemau, eu deall a'u hailddefnyddio. Wrth ychwanegu eitemau at y wefan, ceisiwch gynnwys cymaint o wybodaeth gywir a manwl â phosibl. Dylech o leiaf ddarparu:

• Teitl – Teitl clir a disgrifiadol sy'n nodi'r eitem. Rydym yn argymell fformat 'Pwy, Beth, Ble, Pryd', er enghraifft "Mrs Jones yn godro gafr, Caerfyrddin, 1962"
• Disgrifiad – Crynodeb cynhwysfawr sy'n egluro beth mae'r eitem yn ei ddangos neu'n ei gynrychioli. Cofiwch gynnwys pethau fel enwau pobl, lleoliadau a chyd-destun hanesyddol
• Dyddiad – Pryd y crëwyd, y cofnodwyd, neu'r dyddiad mwyaf perthnsol i'r eitem
• Lleoliad – Ble y crëwyd, y canfuwyd, neu ble mae'r eitem yn ymwneud â hi
• Creawdwr – Y person neu'r sefydliad a greodd yr eitem, fel y ffotograffydd, yr awdur neu'r artist
• Perchennog - Y person neu'r sefydliad sy'n berchen ar yr eitem heddiw
• Gwybodaeth am hawliau – Pwy sy'n berchen ar yr hawlfraint a sut y gellir defnyddio'r eitem

Po fwyaf cyflawn yw eich metadata, y mwyaf defnyddiol a gweladwy fydd eich eitem i eraill.

Ystyriaethau Moesegol a Diwylliannol

Wrth rannu deunyddiau personol neu gymunedol, mae'n bwysig ymddwyn yn gyfrifol ac yn barchus, gan gofio ystyriaethau moesegol, diwylliannol a phreifatrwydd.

• Preifatrwydd – osgoi cyhoeddi gwybodaeth bersonol neu sensitif heb ganiatâd
• Cynrychiolaeth – sicrhau bod pobl a chymunedau'n cael eu portreu gyda pharch
• Caniatâd – os ydych chi'n recordio cyfweliadau, cymerwch ganiatâd ysgrifenedig ar gyfer pob defnydd a fwriadwyd
• Sensitifrwydd diwylliannol – gall rhai delweddau neu straeon fod ag arwyddocâd arbennig; ymgynghorwch ag aelodau'r gymuned cyn rhannu

Am ragor o wybodaeth am fetadata a chynnwys sensitif neu dramgwyddus, gweler ein Pecyn Cymorth Dad-wladychu.

Beth am Fetadata Technegol?

Metadata technegol yw'r wybodaeth sy'n cofnodi nodweddion digidol ffeil neu wrthrych — fel ei fformat, ei faint, ei cydraniad, neu'r offer a ddefnyddir i'w greu. Mewn cyd-destun archifol, mae'r data hwn yn helpu i sicrhau y gellir rheoli, cadw a chael mynediad at eitemau digidol dros amser. Ar Gasgliad y Werin Cymru, mae metadata technegol yn gwneud y canlynol:

• Yn cofnodi manylion allweddol fel math o ffeil, dimensiynau, hyd a chyfradd ddidol ('bit-rate')
• Yn helpu archifwyr i gynnal dilysrwydd a chyfanrwydd ffeiliau digidol
• Yn cefnogi cadwraeth hirdymor trwy ddarparu gwybodaeth sydd ei hangen ar gyfer mudo neu drosi ffeiliau
• Yn sicrhau y gellir arddangos ac ailddefnyddio eitemau'n gywir mewn systemau yn y dyfodol

Yn fyr: metadata technegol yw'r hyn sy'n cadw treftadaeth ddigidol yn ddefnyddiadwy ac yn ddibynadwy. Mae'n cadw'r wybodaeth hanfodol sy'n caniatáu i ffeiliau digidol aros yn hygyrch, yn ddibynadwy ac yn ystyrlon am flynyddoedd i ddod.

Nid oes angen i chi gyhoeddi metadata technegol gyda'ch eitemau ar Gasgliad y Werin Cymru, ond mae'n bwysig eich bod yn ystyried metadata technegol wrth greu eich archif ddigidol eich hun i sicrhau bod eich deunydd yn gydnaws â defnydd yn y dyfodol.

Mae Casgliad y Werin Cymru yn cynnig hyfforddiant am ddim i sefydliadau, grwpiau cymunedol ac unigolion i'w helpu i gasglu a chyhoeddi deunydd gyda metadata archifol cyfoethog. Am ragor o wybodaeth neu arweiniad, mae croeso i chi gysylltu â ni.