Hawlfraint

Beth yw Hawlfraint?

Mae hawlfraint yn hawl gyfreithiol sy'n amddiffyn gweithiau creadigol gwreiddiol fel llyfrau, cerddoriaeth, ffilmiau, ffotograffau, gweithiau celf, a chyfryngau digidol. Yn y DU, mae hawlfraint yn gymwys yn awtomatig cyn gynted ag y bydd gwaith yn cael ei greu — nid oes rhaid i chi ei gofrestru. Ar Gasgliad y Werin Cymru, mae hawlfraint yn gwneud y canlynol:

Yn rhoi rheolaeth i grewyr dros sut mae gwaith yn cael ei ddefnyddio, ei gopïo, neu ei rannu
Yn amddiffyn eich gwaith ac yn atal eraill rhag ei ddefnyddio heb eich caniatâd
Yn annog creadigrwydd trwy sicrhau y gall crewyr elwa o'u gwaith

Yn fyr: mae hawlfraint yn cydbwyso hawliau perchnogion hawlfraint ag anghenion defnyddwyr. Mae'n amddiffyn ymdrech greadigol tra hefyd yn caniatáu i weithiau gael eu rhannu, eu hastudio, ac adeiladu arnynt o fewn rheolau penodol.

A allaf uwchlwytho unrhyw eitem i'r wefan?

Gallwch gyfrannu delweddau, dogfennau, sain neu fideo i'r archif sy'n cynrychioli unrhyw agwedd ar stori Cymru. Cyn cyhoeddi, dylech sicrhau:

Chi yw deiliad yr hawlfraint, neu
Mae gennych ganiatâd gan ddeiliad yr hawlfraint, neu
Mae'r gwaith allan o hawlfraint (yn y parth cyhoeddus), neu
Mae'r gwaith eisoes wedi'i orchuddio gan drwydded sy'n caniatáu rhannu (fel Creative Commons).

Hyd yn oed os ydych chi'n berchen ar gopi o waith (fel ffotograff, llythyr, neu recordiad), efallai nad ydych chi'n dal yr hawlfraint. Mae'n bwysig deall y gwahaniaeth rhwng y rolau canlynol:

Awdur/crëwr

Y person (neu'r bobl) a greodd y gwaith yn wreiddiol — er enghraifft, awdur llyfr, y ffotograffydd a dynnodd lun, neu gyfansoddwr darn o gerddoriaeth.

Deiliad yr hawlfraint

Yr unigolyn neu'r sefydliad sy'n berchen yn gyfreithiol ar hawlfraint y gwaith. Yn aml, y crëwr yw hwn, ond nid bob amser. Gall hawlfraint gael ei hetifeddu, ei aseinio, neu berthyn i gyflogwr os crëwyd y gwaith yn ystod cyflogaeth.

Perchennog y deunydd

Y person neu'r sefydliad sy'n berchen ar y copi ffisegol neu ddigidol o'r gwaith — er enghraifft, llyfrgell sy'n dal llawysgrif, neu amgueddfa sy'n dal paentiad. Nid yw bod yn berchen ar yr eitem yn golygu bod yn berchen ar yr hawlfraint.

Cyn cyhoeddi, cadarnhewch eich bod wedi darllen y Telerau Defnyddio a Phreifatrwydd. Os hoffech unrhyw gyngor neu arweiniad, cysylltwch â ni.

A allaf lawrlwytho unrhyw eitem o'r wefan?

Cyn lawrlwytho deunydd, gwiriwch fanylion y drwydded sydd ynghlwm wrth bob eitem. Bydd hyn yn dweud wrthych:

A ellir defnyddio'r gwaith yn fasnachol neu at ddibenion anfasnachol yn unig
Sut i briodoli'r crëwr neu'r ffynhonnell
A oes rhaid i addasiadau gario'r un drwydded
Drwy ddilyn yr amodau hyn, rydych chi'n helpu i gefnogi mynediad cyfrifol at weithiau diwylliannol gan barchu hawliau eu crëwyr.

Mae pob eitem ar Casgliad y Werin Cymru wedi'i diogelu o dan un o'r trwyddedau canlynol:

Trwydded Archif Greadigol

Datblygwyd y Drwydded Archif Greadigol yn y DU i gefnogi rhannu ac ailddefnyddio cynnwys digidol at ddibenion anfasnachol. Gall deunydd a ryddheir o dan y drwydded hon gael ei:

Gopïo, ei rannu, a'i addasu at ddefnydd personol ac addysgol
Ei ddefnyddio at ddibenion anfasnachol yn unig (ni chaniateir defnydd masnachol)
Ei ddosbarthu gyda chydnabyddiaeth, gan sicrhau bod y ffynhonnell wreiddiol yn cael ei chydnabod

Mae'r drwydded hon yn helpu i annog dysgu, creadigrwydd, a chyfranogiad wrth ddiogelu hawliau crewyr.

Gweld telerau llawn y Drwydded Archif Greadigol

Priodoliad Creative Commons 4.0 Rhyngwladol (CC BY 4.0)

Mae rhai gweithiau yn yr archif ar gael o dan y Drwydded Ryngwladol Creative Commons Attribution 4.0 (CC BY 4.0). Mae'r drwydded fyd-eang hon, a ddefnyddir yn eang, yn caniatáu ichi:

Rhannu — copïo ac ailddosbarthu'r deunydd mewn unrhyw gyfrwng neu fformat
Addasu — ailgymysgu, trawsnewid ac adeiladu ar y deunydd
Defnyddio'n fasnachol neu'n anfasnachol
Credyd i'r crëwr yn y ffordd y mae'n gofyn amdani

Mae'r drwydded hon yn hyblyg iawn ond mae bob amser yn gofyn am briodoliad.

Gweld y telerau llawn Creative Commons 4.0 Rhyngwladol

Diwydrwydd Dyladwy: Cyn Cyhoeddi

Gwnewch ymdrechion rhesymol i ddod o hyd i ddeiliad yr hawliau:

Gwiriwch yr eitem – chwiliwch am enwau, dyddiadau, neu nodiadau.
Gofynnwch yn lleol – ymgynghorwch â gwirfoddolwyr, haneswyr, neu aelodau'r gymuned.
Chwiliwch yn allanol – llyfrgelloedd, archifau, cronfeydd data ar-lein.

Cadwch gofnodion – nodwch ble a phryd y gwnaethoch chwilio.

Asesiad Risg

Os yw'r crëwr yn parhau i fod yn anhysbys, pwyswch y risgiau:

Statws hawlfraint – a yw'n debygol o fod wedi'i ddiogelu o hyd? Pa mor debygol yw hi y bydd deiliad hawliau yn dod i'r amlwg?
Bwriad masnachol – a grëwyd yr eitem yn wreiddiol at elw masnachol e.e. erthygl papur newydd, neu ddelwedd ffotograffydd proffesiynol? Mae'r rhain yn cario mwy o risg.
Niwed posibl – a allai rhyddhau achosi niwed i bobl neu gymunedau?
Budd cyhoeddus – a oes gan rannu werth diwylliannol neu addysgol cryf?

Rheoli Risg

Cydnabod ei statws gwaith amddifad: “Awdur/deiliad hawliau anhysbys – cysylltwch â ni os oes gennych wybodaeth.”
Defnyddiwch ddelweddau cydraniad isel i leihau camddefnydd.
Cyn mynd yn fyw, mae pob eitem yn mynd trwy broses gymedroli PCW i nodi torri hawlfraint risg uchel neu faterion GDPR.
Mae PCW yn gweithredu polisi tynnu i lawr, gweler mwy yma.

Senario 1

Hoffai eich cwmni radio, teledu neu gyhoeddi ddefnyddio delwedd mewn segment. Os yw eich rhaglen/cyhoeddiad yn gwbl anfasnachol (h.y. yn cael ei wneud ar gael i'r cyhoedd am ddim) yna gallwch ddefnyddio'r ddelwedd o dan y Drwydded Archif Greadigol a Creative Commons 4.0.

Os yw eich defnydd o natur fasnachol (h.y. ar gael trwy ffi neu danysgrifiad) yna dim ond deunydd o dan Creative Commons 4.0 y gallwch ei ddefnyddio heb geisio caniatâd gan ddeiliad yr hawlfraint yn gyntaf.

Yn y ddau achos bydd angen i chi briodoli crëwr/perchennog perthnasol eitem.

Senario 2

Rydych chi'n berchen ar flwch o ffotograffau, llythyrau a thoriadau papur newydd sy'n adrodd stori eich teulu. Mae'r eitemau hyn yn eich gofal felly chi fyddai'r 'Perchennog'.

Fodd bynnag, 'Creawdwr' yr eitemau hyn oedd y ffotograffydd, awdur neu gyhoeddwr y gweithiau gwreiddiol ac fel arfer nhw fyddai deiliaid yr hawlfraint oni bai bod hawliau wedi'u trosglwyddo i berson arall.

Cyn cyhoeddi eitem ar Gasgliad y Werin Cymru, bydd angen i chi gysylltu â deiliaid hawlfraint perthnasol pob eitem i gael caniatâd, a dderbynnir yn ysgrifenedig yn ddelfrydol.

Senario 3

Hoffai eich prosiect gwirfoddol lleol gyfweld ag aelodau o'r gymuned a chofnodi eu hanesion llafar. Rhaid i'r ffurflen ganiatâd rydych chi'n ei llofnodi gyda phob cyfwelai gwmpasu'r holl ddefnyddiau rydych chi'n bwriadu eu gwneud, megis cyhoeddi'r cyfweliad ar Gasgliad y Werin Cymru, archifo copi yn eich llyfrgell leol neu ddarlledu ar raglen radio fasnachol.

Mae Casgliad y Werin Cymru yn cynnig hyfforddiant am ddim i sefydliadau, grwpiau cymunedol ac unigolion i'w helpu i gasglu a chyhoeddi deunydd o dan y gweithdrefnau hawlfraint cywir. Am ragor o wybodaeth neu arweiniad, mae croeso i chi gysylltu.