Wrth i gymunedau a gwirfoddolwyr trawsysgrifio’r 390,296 o lofnodion yn Neiseb Heddwch Menywod Cymru 1923 i America, mae llawer wedi bod yn cofio ac yn rhannu’r straeon y tu ôl i enwau’r genhedlaeth hon o fenywod gwnaeth hawlio heddwch. Pwy oedden nhw – a pha neges gallai fod ganddyn nhw i ni 100 mlynedd yn ddiweddarach.

Roedd prosiect ‘Hidden Histories’ dan arweiniad WCIA yn gwahodd pobl ledled Cymru i ddatgelu a rhannu ‘straeon heddwch’ y tu ôl i’r 390,296 o fenywod a lofnododd y Ddeiseb Heddwch – nid dim ond ‘y gwych a’r da’, ond y miloedd o fenywod cyffredin ledled Cymru llofnododd yn sgil y Rhyfel Byd Cyntaf er mwyn hawlio heddwch.

Cyfrannwyd y stori hon a deunydd ategol gan Angharad Tomos, a fu’n archwilio hanes ei nain Elizabeth Ann Williams (1882-1955).  

[stori wedi ei gyfrannu yn Saesneg yn unig]  

--

My grandmother 1882 - 1955, my father’s mother.

I’m quite sure she did sign the petition, but she is not with her family in New Broughton, Wrexham.

While she was head of an Infant’s school, she met my grandfather, who was a conscientious objector in WWI, and a farm labourer on a nearby farm.

They married in 1919, and they moved to Bangor where my grandfather was a teacher.

When my father was 8, she had a mental breakdown, and spent the next 20 years in a mental institution, until her death.

My father served in WW II.

I am aware that they would not have met, except for the first World War.