Ail ran cyfweliad gyda Martyn Bate, a gynhaliwyd gan Alison a John Beck ar Fai 3, 2024, ar hanes Clwb Rygbi Llansawel. Mae'r naratif cyfoethog hwn yn tanlinellu cysylltiadau cymunedol, gwydnwch a chyfraniad Clwb Rygbi Llansawel at hanes rygbi Cymru.

[00:00:01] Llwyddiant y 1920au: Mae Martyn Bate yn adrodd llwyddiant Clwb Rygbi Llansawel yn ystod y 1920au, a amlygwyd gan nifer o fuddugoliaethau a gemau yn erbyn clybiau dosbarth cyntaf fel Pontypridd, Castell-nedd ac Aberafan. Ym 1924, ymwelodd y Prif Weinidog Ramsay MacDonald â'r clwb a chychwyn gêm yn seremonïol. Gwelodd y cyfnod hefyd chwaraewyr fel Harold a DL Thomas yn codi i amlygrwydd, gan gynrychioli Llansawel a Chymru.

[00:02:09] Y 1930au a Morgan Jones: Mae hanes y clwb yn y 1930au yn cynnwys Morgan Jones, ffermwr a drodd yn chwaraewr ac yn ddiweddarach yn gadeirydd, a oedd yn adnabyddus am ei gyfraniadau cerddorol ar ôl gemau.

[00:03:34] Ailadeiladu ar ôl yr Ail Ryfel Byd: Ar ôl yr Ail Ryfel Byd, ailddechreuodd y clwb weithgaredd, cymerodd ran mewn gemau codi arian, ac ymunodd â Phencampwriaeth Gorllewin Cymru yn y 1950au. Dechreuodd teithio, gyda theithiau nodedig i Ynys Manaw ac Iwerddon.

[00:06:15] 1960au-1990au: Meithrinodd y clwb dimau ieuenctid a gwelodd chwaraewyr fel David Parker yn codi i amlygrwydd, gan ddod yn gadeirydd yn ddiweddarach. Nododd y 1960au hefyd berthynas gref â Chlwb Rygbi Nenagh Iwerddon, a gafodd ei chwalu yn y 1970au ond a ailgychwynnodd yn y 1990au.

[00:13:19] 1970au-1980au: Tyfodd llwyddiant yng Nghwpan Cymru, gan gynnwys buddugoliaeth nodedig yn erbyn Clwb Rygbi Heddlu De Cymru. Ehangodd y clwb gydag ail dîm a pharhaodd i gynhyrchu chwaraewyr ar gyfer clybiau mwy.

[00:15:30] Rhediad cwpan 1986: Buddugoliaethau dros Saracens Caerfyrddin a Chasnewydd, gan arwain at gêm gartref gofiadwy yn erbyn Clwb Rygbi Pont-y-pŵl aruthrol. Er gwaethaf colli 28–9, enillodd y tîm barch, gyda hyfforddwyr a chwaraewyr Pont-y-pŵl yn canmol eu perfformiad.

[00:22:29] dathliadau canmlwyddiant: yn disgrifio dathliadau canmlwyddiant y clwb (1988–89), a oedd yn cynnwys gemau proffil uchel yn erbyn timau gorau Cymru. Er na chafwyd unrhyw fuddugoliaethau, cryfhaodd y tymor gysylltiadau cymunedol. Mae Bate yn atgofio'n annwyl am wasanaethu fel capten y clwb yn ystod y flwyddyn hanesyddol hon.

[00:24:34] Nododd y 1990au gyfnodau ailadeiladu, gan gyrraedd uchafbwynt yn nhymor 1997–98 gyda phencampwriaeth Adran 7 heb ei golli a dyrchafiad. Gwelodd y cyfnod hwn hefyd ddatblygiad timau iau ac ieuenctid, gan feithrin talent ar gyfer y garfan hŷn.

[00:26:10] 125 mlynedd: Yn 2012–13, dathlodd y clwb ei 125 mlynedd gyda chinio gala yn cynnwys Gareth Edwards fel siaradwr gwadd. Mae Bate yn anrhydeddu ffigurau hirhoedlog, fel y cyn-lywydd Phil Langstone, am eu cyfraniadau at etifeddiaeth barhaus y clwb.