Mae rhan gyntaf cyfweliad gyda Martyn Bate, a gynhaliwyd gan Alison a John Beck ar Fai 3, 2024, yn canolbwyntio ar Glwb Rygbi Llansawel a llyfr Bate ‘C'mon the Ferry: A history of Briton Ferry RFC 1888–2014’, gan ddogfennu hanes y clwb. Mae'r cyfweliad yn dal hanes cyfoethog, gwydnwch ac ysbryd cymunedol Clwb Rygbi Llansawel dros ei hanes.

[00:00:00] Cyflwyniad: Mae'r cyfweliad yn dechrau gyda chyflwyniad byr a'r ysbrydoliaeth y tu ôl i ysgrifennu'r llyfr yn ystod dathliadau canmlwyddiant y clwb. Dechreuodd Bate ymchwilio yn ystod amser segur o'r gwaith, gan ddefnyddio archifau'r clwb a llyfrgelloedd lleol.

[00:01:30] Ffurfiant a Blynyddoedd Cynnar: Sefydlwyd y clwb yn nhymor 1888–89 yng nghanol llu o dimau rygbi lleol. Cynhaliwyd gemau cynnar ar wahanol gaeau, gyda thimau'n aml yn gorymdeithio i gemau yng nghwmni Band Arian Llansawel.

[00:03:28] Clwb a Datblygiad: Ym 1964, y rygbi a Unodd clybiau criced, gan rannu cyfleusterau hyd nes iddynt wahanu yn y 1990au. Collwyd cofnodion cynnar a memorabilia mewn tanau yn ystod diwedd y 1920au ac yn ddiweddarach yn nhafarn y Grandison.

[00:06:11] Statws Cynghrair ac Aelodaeth Undeb Rygbi Cymru: Daeth Clwb Rygbi Llansawel yn aelod llawn o Undeb Rygbi Cymru ym 1905, gan nodi moment hollbwysig yn ei dwf.

[00:08:04] Effaith y Rhyfel Byd Cyntaf: Hawliodd y rhyfel lawer o chwaraewyr, gan gynnwys Fred Perrott, chwaraewr Llansawel a Chymru a fu farw'n arwrol ym 1918. Mae ei gyfraniadau'n cael eu hanrhydeddu yng nghofroddion y clwb.