Skip to main content

William Morris RAF - National Service 1960 - 62

Ganwyd William Morris ychydig cyn dechrau'r rhyfel ym 1939, tyfodd i fyny yn y Rhondda ac yn 20 oed daeth yn aelod o un o'r carfannau olaf o ddynion ifanc i ymuno â'r Gwasanaeth Cenedlaethol. Dim ond tri mis oedd hyn cyn i orfodaeth filwrol gael ei chanslo ym mis Rhagfyr 1960. Gwasanaethodd William am ddwy flynedd lawn fel Milwr Cenedlaethol, gan adael yr RAF fel Meddyg ym mis Medi 1962. Yna bu'n rhaid iddo drosglwyddo i'r Lluoedd Wrth Gefn am y saith mlynedd nesaf ond ni chafodd ei alw i wasanaethu yn y Lluoedd Arfog eto.

Mewn un agwedd ar hanes Cymru a oedd yn 'guddiedig' i raddau helaeth, roedd William, fel Meddyg yr RAF, yn ymwneud yn weithredol â rhaglen frechu llywodraeth y DU yn Ne-ddwyrain Cymru ym mis Ionawr 1962. Deilliodd y rhaglen o epidemig ddifrifol iawn o'r Frech Wen a oedd wedi ffrwydro ledled Caerdydd, Pen-y-bont ar Ogwr a'r Rhondda. Costiodd yr epidemig hon o'r Frech Wen lawer o fywydau cyn cael ei rheoli. Defnyddiwyd llun o'r Cpl William Morris o Dreorci yn rhoi'r brechlyn gan lywodraeth y cyfnod.

Yn 86 oed ar adeg y cyfweliad ffilmio hwn ar gyfer prosiect straeon Gwasanaeth Cenedlaethol a Chymru Age Cymru Dyfed, a ariennir gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri, mae William yn edrych yn ôl yn falch ar ei gyfnod fel Meddyg yn yr RAF 65 mlynedd yn ôl ac yn dod i'r casgliad pe bai'n gallu ei wneud eto y byddai'n gwneud hynny "mewn curiad calon".

Dyma ran un o atgofion ffilmio William. Mae rhan dau hefyd wedi'i chynnwys yn ei gasgliad. Y cyfwelydd yw Hugh Morgan a'r cameraman, Neil Davies. Cynhaliwyd y recordiad yng nghartref William yn Rhydowen, Gorllewin Cymru ar 8fed Rhagfyr 2025.

Gwelediadau:
30
Ffefrynnau:
0
Casgliad wedi’i greu:
18/05/2026

Cysylltwch â Ni

I wneud cais i dynnu i lawr neu riportio cynnwys hiliol, sarhaus neu niweidiol mewn unrhyw ffordd arall.

Man writing a letter

You must be logged in to leave a comment