William Morris. Gwasanaeth Cenedlaethol 1960-62. Cyfweliadau Ffilmiedig a Lluniau
Ganwyd William Morris ychydig cyn i’r rhyfel ddechrau yn 1939, a’i fagu yn y Rhondda, ac yn 20 mlwydd oed daeth yn aelod o un o’r cohortau olaf o fechgyn ifanc i ymuno â Gwasanaeth Cenedlaethol. Dim ond tair mis cyn i enlistio gorfodol gael ei roi ar ôl ym Mis Rhagfyr 1960 oedd hyn. Gwasanaethodd William am ddwy flynedd lawn fel Gwasanaethwr Cenedlaethol, gan adael y RAF fel Meddyg ym Medi 1962. Yn ddiweddarach, roedd yn rhaid iddo drosglwyddo i'r Reserves am y saith mlynedd nesaf ond ni alwyd ef byth eto i wasanaethu yn y Mewnfudiad Arfog.
Mewn agwedd o hanes Cymreig sydd yn bennaf 'cudd', roedd William fel Meddyg URF, yn cymryd rhan weithredol yn rhaglen brechu llywodraeth y DU yn Ne-Ddwyrain Cymru yn Ionawr 1962. Daeth y rhaglen o ganlyniad i epidemig difrifol iawn o friwri a fu’n ymledu ledled Caerdydd, Pen-y-bont ar Ogwr a’r Rhondda. Costiodd yr epidemig friwri hon sawl bywyd cyn cael ei reoli. Defnyddiwyd llun o Cpl William Morris o Dreorchi yn cyflwyno'r brechlyn gan lywodraeth y cyfnod hwnnw.
Ar ôl iddo gyrraedd 86 mlwydd oed adeg y cyfweliad ffilmio hwn ar gyfer Prosiect Gwasanaeth Cenedlaethol a Chronicleau Cymru'r Henoed, a gefnogwyd gan Gronfa Loteri Treftadaeth, edrychodd William yn ôl ar ei amser fel Meddyg RAF 65 mlwydd oed yn ôl gyda balchder ac mae'n dod i'r casgliad pe bai’n gallu gwneud hynny eto, byddai’n ei wneud "mewn curiad calon".
Dyma ran un o atgofion wedi’u ffilmio William. Mae hyn yn rhan un o atgofion ffilmiedig William. Mae rhan ddwy hefyd wedi ei chynnwys yn ei gasgliad. Y cyfwelydd yw Hugh Morgan a'r cameraman, Neil Davies. Cynhaliwyd y recordiad yn cartref William yn Rhydowen, Gorllewin Cymru ar 8fed Rhagfyr 2025.
More collections with these tags
Cysylltwch â Ni
I wneud cais i dynnu i lawr neu riportio cynnwys hiliol, sarhaus neu niweidiol mewn unrhyw ffordd arall.
You must be logged in to leave a comment