Yn ystod ei chyfnod preswyl, datblygodd Martha Orbach gyfres o ddefodau cadw cartref ar y cyd, a ffilmiau byrion mewn ymateb i’r ystlumod du sy’n anodd eu gweld ac yn byw yng nghoedwig Pengelli.

Mae’r prosiect yn archwilio cadw cartref, ansicrwydd a chysylltiad rhyngrywogaethol, ac fe’i crëwyd mewn cydweithrediad â’r artistiaid Rowan O’Neill a Jacob Whittaker, a Chanolfan Llesiant Kinora yn Aberteifi, sef canolfan galw heibio ar gyfer adferiad iechyd meddwl.

Mae’r ystlum du yn brin ac yn anodd ei weld, yn y teulu Vespertilio, sy’n sensitif i olau a sain, ac mae Pengelli yn un o’r ychydig leoedd yng Nghymru lle mae’n dal i ymgartrefu. Mae’r ystlum du yn ffafrio cynefin blêr coetir hynafol lle nad yw deunydd marw a phydredig yn cael ei glirio. Mae Coedwig Pengelli yn rhan o’r bloc mwyaf o goetir derw hynafol yng ngorllewin Cymru.

Drwy weithdai, dros baned o de, a thrwy dreulio amser gyda’i gilydd yn y goedwig, ymchwiliodd y prosiect i gynefin y goedwig a’r hyn y gallai ei olygu i fod yn gartrefol yno. Profwyd bod cynefin y goedwig yn werthfawr ac yn fuddiol hefyd i fodau dynol, a chreodd bregusrwydd cynefin y rhywogaeth rwydweithiau gofal ymhlith pobl leol nad oeddent yn gwybod am y rhywogaeth o’r blaen. 

Cyd-grëwyd gweithiau penodol i’r safle gan gynnwys dwy ffilm fer a chyfres o animeiddiadau stop-symudiad.

Artist o Glasgow yw Martha Orbach, sy’n creu gwaith am gartref, mudo, a’n perthynas â’n hamgylchedd. Cafodd ei magu yng nghefn gwlad ac fe’i haddysgwyd ymhlith ymgyrchwyr ac amgylcheddwyr. Mae ei gwaith cyfredol yn archwilio ansicrwydd, atgyweirio a bywyd yn dilyn hynny. 

Magwyd hi yng Ngorllewin Cymru, a bu’n astudio yng Ngholeg Ceredigion, Prifysgol Dwyrain Anglia, Coleg Celf Camberwell, Coleg Cyfathrebu Llundain, a Choleg Capel Manor.

 Comisiynwyd y gwaith hwn mewn partneriaeth ag Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Vincent fel rhan o brosiect Natur Am Byth! gan Cyfoeth Naturiol Cymru.