00:00:00 Siaradwr 2

Cyfweliad a gynhaliwyd gan David Barwani-Rai 18 Tachwedd 2025. Ar gyfer prosiect Chwedlau Byw Natur am Byth gyda Nigel Brown.

00:00:11 Siaradwr 2

Helô, Nigel. Mae’n bleser i’ch cael chi yma.

00:00:14 Siaradwr 1

Mae’n bleser bod yma.

00:00:16 Siaradwr 2

I ddechrau, a allech chi ddisgrifio eich plentyndod a sut dylanwadodd hynny ar eich angerdd dros natur?

00:00:23 Siaradwr 1

Ie, roedd yn blentyndod hapus iawn, iawn a gobeithio bod y rhan fwyaf o blant yn gallu dweud hynny, ond yn sicr roedd e, yn un o ddau o blant gyda rhieni hynod o sylwgar a chariadus, ac roedden ni’n byw ar gyrion dinas Sheffield, nad yw efallai’n swnio’n ddechrau addawol i

00:00:40 Siaradwr 1

rywun a oedd yn mynd i gael cymaint o ddiddordeb mewn astudiaethau natur, ond roedd hynny am ddau reswm. Un, roedden ni ar gyrion y ddinas ac, os ydych chi’n adnabod Sheffield, yn union ar gyrion

00:00:51 Siaradwr 1

Ardal y Copaon, felly yn llythrennol o fewn hanner milltir i’n drws ni roedd ardal eang iawn, Parc Cenedlaethol o weundir, afonydd braf a choetiroedd, a lleoedd lle gallech gerdded fel plentyn yn rhydd a chael anturiaethau gwych, ac fe wnaeth Mam a Dad ein hannog i wneud hynny, yn bennaf yn eu cwmni.

00:01:12 Siaradwr 1

Yn aml, serch hynny, wrth i ni fynd yn hŷn, byddem yn mynd ar ein pennau ein hunain, naill ai gyda fy chwaer neu dim ond ein ffrindiau a, ac felly roedd hynny’n

00:01:23 Siaradwr 1

gyffrous i blentyn, wrth gael yr ymdeimlad hwnnw o ryddid i archwilio’r byd naturiol gydag arweiniad Mam a Dad. Mewn ffordd achlysurol, roedd fy nhad yn ymddiddori’n fawr mewn astudiaethau natur ac, yn blentyn, fel byddai plant bryd hynny, yn ymddiddori, er enghraifft, mewn chwilio am nythod adar. Roedd e’n hoff iawn o loÿnnod byw.

00:01:43 Siaradwr 1

Ac mae’n debyg, wrth edrych yn ôl, mai adar a gloÿnnod byw oedd y peth a’m cychwynnodd i, yn ôl pob tebyg dan ddylanwad Dad.

00:01:51 Siaradwr 1

Ond, yn ogystal, roedd Dad yn hoff iawn o blanhigion ac yn arddwr gwych, o lysiau yn enwedig. Felly fe gyflwynodd fi i’r ochr honno o bethau hefyd.

00:02:00 Siaradwr 1

Felly, roeddwn i’n teimlo bod gen i gysylltiad da â’r byd naturiol trwy’r hyn oedd yn digwydd yn yr ardd gartref a’r hyn oedd yn digwydd wrth fynd am droeon fel teulu ac roedd yn, yn bennaf yn

00:02:15 Siaradwr 1

fater teuluol, sydd hefyd yn fy marn i’n helpu i greu’r teimlad cynnes, angerddol hwnnw am bwnc os ydy pawb yn rhan ohono. Ie, mae’n debyg, wrth i mi gyrraedd fy arddegau, ie, byddwn i’n mynd i’r coed ar fy mhen fy hun fwyfwy oherwydd fy mod i’n teimlo’n fwy hyderus neu’n cwrdd â ffrindiau eraill i wneud yr un peth.

00:02:37 Siaradwr 1

Ac wrth i mi ddechrau dod yn fwy gwybodus, byddai hynny’n golygu i mi adael yn gynnar yn y bore neu gyda’r nos i fynd i weld adar penodol a gorfod treulio ychydig mwy o amser nag oedd o reidrwydd yn wir pan fyddem yn mynd am droeon cyffredinol. Ond roedd yn brofiad, roedd yn brofiad yn ei gyfanrwydd.

00:03:01 Siaradwr 1

Gwnaeth hynny fy argyhoeddi fwyfwy mai dyna’r ffordd rydw i eisiau mynd, beth bynnag oedd fy swydd yn benodol, byddai’n rhaid iddi fod yn rhywbeth i’w wneud ag astudiaethau natur a’r dylanwad mawr arall oedd y gymdeithas astudiaethau natur wych yn Sheffield. Unwaith eto, ni fyddech chi’n meddwl y byddai dinas ddiwydiannol fel Sheffield yn meithrin cymdeithas astudiaethau natur mor dda, ond fe wnaeth, ac fe’i galwyd yn Gymdeithas Astudiaethau Natur Sowerby.

 

 

00:03:32 Siaradwr 1

Ar ôl i un o’r meistri dur yn y 19eg ganrif a oedd yn frwdfrydig iawn, fel yr oedd llawer o bobl yn oes Fictoria yn ymddiddori yn y byd naturiol, sefydlodd y gymdeithas astudiaethau natur ryfeddol a hanesyddol hon a oedd wedi’i threfnu’n dda iawn ac a gynhaliodd lawer o gyfarfodydd.

00:03:53 Siaradwr 1

Cafodd ei rhannu’n adrannau ac roedd mycoleg ac adar a phlanhigion ac roedden ni’n gallu mynd draw am ffi fach iawn i unrhyw un o’r sgyrsiau a’r teithiau maes gwych hyn. Ac rwy’n cofio mynd i’m digwyddiad dal gwyfynod cyntaf mewn coedwig leol.

00:04:10 Siaradwr 1

Ac roedd yn hudolus, wyddoch chi, i gael mynd allan yn y nos.

00:04:16 Siaradwr 1

A bod mewn coedwig gyda llawer o bobl eraill yn edrych ar olau llachar a’r holl wyfynod yn tynnu ati ac mae wir yn aros yn fy nghof. Felly dyna gyflwyniad cynnar i wyfynod a wnes i wir, wir yn ei fwynhau. Ond roedd llawer o gyfleoedd yn Sheffield a datblygodd Grŵp Astudiaeth Adar Sheffield pan oeddwn yn fy arddegau cynnar ac roedd hynny wir yn annog pobl ifanc nid yn unig i fynd allan i wylio adar, ond mewn gwirionedd i

00:04:48 Siaradwr 1

edrych yn fwy craff ar gynefinoedd ac adar, niferoedd ac ymddygiad adar, felly dechreuais gyfrif adar a dadansoddi beth oeddent yn ei wneud. Mae’n debyg nad oeddwn i’n meddwl llawer amdano ar y pryd, ond roedd hwn yn rhyw fath o gyflwyniad gwyddonol da iawn i sut y dylai biolegwyr ymddwyn, yr hyn y dylent fod yn chwilio amdano, yr hyn y dylent fod yn ei gofnodi, a dyma oedd yn syml y ffordd orau, y cyflwyniad gorau i’r dull hwnnw y gallech obeithio ei gael. 

00:05:21 Siaradwr 1

Felly dw i’n meddwl fy mod i wedi bod yn ffodus iawn i gael teulu cryf a chefnogol a oedd â diddordeb, amgylchedd gwych ac adnoddau gwych o ran addysgu ac anogaeth gan y grwpiau astudiaethau natur sydd ar gael yn Sheffield, ie.

00:05:40 Siaradwr 2

Felly rydw i wedi cael y pleser o gwrdd â llawer o’ch myfyrwyr yn ystod fy amser yn yr hyfforddeiaeth hon, ac maen nhw i gyd yn canmol chi’n fawr iawn. Beth sy’n gwneud darlithydd da, a throsglwyddo gwybodaeth ynteu trosglwyddo ysbrydoliaeth sy’n bwysicach yn eich barn chi?

00:05:56 Siaradwr 1

Mae’n gwestiwn anodd i’w ateb yn syml.

00:06:01 Siaradwr 1

Dwi’n meddwl efallai fod teimlad angerddol tuag at y pwnc yn hanfodol os ydych chi am fod yn ddarlithydd da, ac mae’n rhaid i’r angerdd hwnnw fod yn ddiffuant ac mae’n rhaid iddo fod yn weladwy. Mewn cynulleidfa o ba bynnag oedran, disgrifiad a sefyllfa, ac

00:06:24 Siaradwr 1

un o’r pethau yr oeddwn yn ffodus iawn ag ef yn ystod fy ngyrfa waith oedd

cael llawer o gyfleoedd i siarad.

Weithiau’n anffurfiol, ac ar adegau eraill yn ffurfiol.

00:06:38 Siaradwr 1

Ac mewn llawer o sefyllfaoedd gwahanol, o’r maes i theatrau darlithio a phopeth rhyngddynt.

00:06:45 Siaradwr 1

Felly daeth disgrifio’r pethau roeddwn i’n eu caru ac yn gwybod ychydig amdanyn nhw yn rhywbeth cyfarwydd i mi. Fel rwy’n ei ddweud wrth yr amrywiaeth eang hon o gynulleidfaoedd mewn amrywiaeth eang o sefyllfaoedd. Felly,

00:07:03 Siaradwr 1

nid oedd yn teimlo’n rhy feichus i mi yn bersonol erioed, gobeithio, oherwydd gydag ymarfer rydych chi’n gwella, gobeithio, yn y math hyn o bethau. Maen nhw’n dod yn fwy naturiol i chi, yn fwy greddfol, ac rydych chi’n teimlo’n gyfforddus. Ac yna, oherwydd hynny, gobeithio

00:07:23 Siaradwr 1

mae’r teimlad hwnnw o fod yn gyfforddus gyda’ch pwnc a’ch cynulleidfa yn cael ei drosglwyddo i’r gynulleidfa, ac maent yn teimlo fel pe baent yn cael eu hannerch fel unigolion.

00:07:34 Siaradwr 1

Gan rywun, gobeithio, sy’n gwybod yn glir beth maen nhw’n siarad amdano, sy’n frwdfrydig, eisiau bod yno, eisiau eu cwmni, eisiau eu hysbrydoli â’r un angerdd a rhywfaint o wybodaeth.

00:07:47 Siaradwr 1

Dw i’n meddwl bod angerdd a gwybodaeth ill dau yn bwysig, ond dw i’n meddwl mai’r angerdd yw’r peth pwysicaf oherwydd y dyddiau hyn mae hynny sicr yn wir. Gallwch fynd i ffwrdd a darllen am y pwnc yn eithaf hawdd neu mewn nifer o ffyrdd.

00:08:08 Siaradwr 1

Ond dw i’n meddwl fy mod i wedi mwynhau rhoi darlith yn fawr iawn wrth deimlo fy mod i’n gwybod yr wybodaeth, roedd yn naturiol i mi.

A bod y perfformiad yn addas ar gyfer yr achlysur. Ac, yn gryno, dyna beth yw llawer o ddarlithio yn fy marn i.

00:08:35 Siaradwr 1

Perfformiad ydyw os ydych chi’n mynd ar lwyfan, beth bynnag yw’r llwyfan hwnnw. Gall fod yn faes. Neu gall fod yn llwyfan mewn theatr ddarlithio ac rydych chi’n cyflwyno

00:08:51 Siaradwr 1

stori. Mewn ffordd, actio yw hyn. Rhaid iddo fod yn fwy na dim ond darllen testun. Ac mae’n rhaid iddo fod yn fwy na dim ond cyfres o ddarnau sgyrsiol. Rhaid bod strwythur yn y neges a rhywfaint o wybodaeth.

00:09:15 Siaradwr 1

Ac felly, yn yr ystyr hwnnw, dydw i ddim yn meddwl ei fod yn wahanol i ddramodydd yn ysgrifennu sgript i actor a bod yr actor hwnnw’n rhan o stori. Os yw’r gynulleidfa’n mwynhau perfformiad yr actor yn y ddrama, rydych chi wedi llwyddo ac mae pwrpas i’r cyfan, a bod pob actor yn cyfrannu at hynny. Ac felly roeddwn i’n teimlo yn yr ystyr hwnnw fy mod i’n

00:09:44 Siaradwr 1

actor mewn drama, a oedd i gyd yn ymwneud â mowldio myfyrwyr i ddeall y byd naturiol. Byddai fy nghydweithwyr yn ymddwyn mewn ffordd wahanol.

00:09:58 Siaradwr 1

A dyna beth wnaeth bod mewn prifysgolion mor ddiddorol, sef, o fewn un diwrnod, gallech chi gael ystod o dechnegau a phynciau darlithio, a gobeithio y byddai’r myfyrwyr disglair yn eu dwyn ynghyd ac yn cymryd y gorau allan ohonynt a mowldio hynny i’w hanghenion a’u diddordebau eu hunain.

00:10:18 Siaradwr 1

Roedd fy un i’n rhan o hynny ac mae’n rhaid i mi gyfaddef, o’m cymharu â llawer o fy nghydweithwyr, efallai wnes i fynd ati o safbwynt nad oedd yn ymwneud cymaint â gwyddoniaeth galed.

00:10:30 Siaradwr 1

Ac roeddwn i bob amser yn ceisio o leiaf gael rhan o gynnwys y ddarlith a’r wybodaeth a oedd yn gyfannol, yn rhoi rhywfaint o drosolwg, oherwydd roeddwn i’n gwybod bod llawer o fy nghydweithwyr – er enghraifft, ar yr ochr fiocemeg neu eneteg –

00:10:50 Siaradwr 1

byddai’n rhaid iddynt ymchwilio’n fanwl i’r agweddau moleciwlaidd hanfodol hyn neu fanylion ffisioleg ac nad oeddwn i’n gallu gwneud hynny oherwydd mae hynny y tu hwnt i mi. Dyna lefel arall ac efallai mai rhan o fy swyddogaeth oedd tynnu rhai o’r elfennau manwl gwahanol hyn at ei gilydd i’w gwneud yn swnio’n fwy perthnasol yng nghynllun ehangach pethau, ac rwy’n credu,

00:11:20 Siaradwr 1

yn ôl pob tebyg, wrth i mi symud ymlaen trwy fy ngyrfa addysgu, roedd hynny’n fwyfwy pwysig i mi, ac os oedd pobl yn mwynhau’r dull hwnnw, yna roedd hynny’n wych. Dw i’n meddwl, o ran fy mharth cysur, roeddwn i fwy na thebyg hapusaf yn y maes neu yn yr Ardd Fotaneg.

00:11:42 Siaradwr 2

Ie.

00:11:44 Siaradwr 1

Oherwydd roedd gen i’r holl adnoddau y gallwn i erioed obeithio amdanyn nhw, a does dim dwywaith amdani bod organebau byw, planhigion neu anifeiliaid, mawr neu fach, yn sbardun gwych i chi fel darlithydd ac i’r gynulleidfa.

00:11:59 Siaradwr 1

A byddwn i’n gweld, gyda phlant cymaint â myfyrwyr a phobl hŷn, fod ansicrwydd ynghylch bod yn y maes, sydd yn

00:12:12 Siaradwr 1

ansicrwydd eithaf iachus mewn ffordd. Mae’n eich cadw chi ar flaenau eich traed. Mae’n aml yn awgrymu pethau nad oeddech chi wedi meddwl amdanyn nhw, ac i’r gynulleidfa hefyd. Mae’n golygu nad yw un perfformiad byth yr un fath â’r llall. Ac felly

00:12:30 Siaradwr 1

roeddwn i’n hoffi’r ffaith fod cyfyngiad mewn theatr ddarlithio, yn aml amser, yn sicr, pedair wal, dim llawer o blanhigion, a dyna pam roeddwn i’n dod â llwyth o bethau i’r rhan fwyaf o fy narlithoedd ar blanhigion.

00:12:46 Siaradwr 1

Yn yr Ardd Fotaneg, fy adnoddau i oedd y rheiny ac ni allent weithio’n dda iawn hebddyn nhw. Ac rwy’n credu fy mod yn gobeithio bod y myfyrwyr wedi mwynhau cael rhywfaint o wyrddni ar y platfform pan oeddwn i’n siarad.

00:13:00 Siaradwr 1

Rhaid i chi gofio, pan ddechreuais i ddarlithio, roedd defnyddio taflunyddion sleidiau hyd yn oed dal yn eithaf newydd, wyddoch chi. Felly roedd cael planhigyn byw i’w drafod yn gymorth mawr. Ie, roeddwn i’n dibynnu llawer, dw i’n meddwl, ar bropiau, wrth edrych yn ôl, ac yna, wrth gwrs, mae taflunydd sleidiau wedi dod yn norm. Defnyddiais lawer iawn o ddarluniau.

00:13:29 Siaradwr 1

I addurno’r stori roeddwn i’n ceisio’i hadrodd, ond yna wnes i fethu oherwydd PowerPoint. Roedd y tu hwnt i mi a wn i ddim pam. Hynny yw, dw i’n meddwl, gallaf weld pa mor bwerus yw PowerPoint, a hoffwn pe bawn i wedi’i feistroli ac nid wyf wedi. A dim ond i mi

00:13:54 Siaradwr 1

roi’r gorau iddi braidd ar y pwynt lle’r oedd hynny’n cymryd drosodd ac roedd y chwyldro digidol yn newid cymaint o ran sut roedd myfyrwyr yn dysgu a sut roedd darlithwyr yn perfformio, ac yn seicolegol gwnes i’r penderfyniad i roi’r gorau iddi tra mod i ar y blaen ar y lefel roeddwn i’n teimlo’n gyfforddus â hi.

00:14:17 Siaradwr 1

Doeddwn i ddim yn teimlo’n gyfforddus gyda PowerPoint. Doeddwn i ddim yn teimlo’n gyfforddus ynglŷn â chael popeth am fy narlith ar-lein oherwydd nad oeddwn yn drefnus iawn. Ac mae’r myfyriwr modern yn ddealladwy yn disgwyl bod crynodeb o bob darlith cyn y ddarlith wirioneddol ac yna

00:14:37 Siaradwr 1

iddi fod ar gael wedyn, ac nid dyna sut roedd yn gweithio, i fod yn hollol onest. Roedd yna lawer o ddarlithoedd lle nad oeddwn yn gwybod ble byddwn i’n gorffen. Ac yn yr ystyr hwnnw, nid oeddwn yn ei greu wrth fynd ymlaen, ond roeddwn i’n ei newid ac fe esblygodd weithiau yn ôl lefel dealltwriaeth y myfyrwyr neu

00:15:00 Siaradwr 1

mewn ffordd benodol roeddwn i eisiau addysgu. A daeth hynny’n amlwg mewn gwirionedd wrth i mi addysgu, felly nid oeddwn i’n mynd i mewn i bob darlith gyda nod pendant, ond roedd pethau braidd yn benagored ac yn sicr roedd hynny’n wir o’r llawer sesiynau ymarferol a theithiau maes yr wyf wedi eu gwneud. Felly’r dyddiau hyn, y peth yw, bod y cyfyngiadau, dwi’n meddwl, oherwydd nifer y myfyrwyr dan sylw a chymhlethdod y cyrsiau,

00:15:37 Siaradwr 1

yn golygu, wyddoch chi, bod llai o hyblygrwydd gyda’r dull mwy penagored hwnnw, ac mae’n ddrwg gen i am hyn oherwydd dw i’n meddwl bod dysgu, ym mhob cam, yn rhywbeth sy’n esblygu a dylai’r myfyriwr ei weld yn y ffordd honno: mae’r darlithydd neu gyflwynydd yn cyflwyno set o farnau a chorff o wybodaeth sy’n agored i feirniadaeth a thrafodaeth.

00:16:10 Siaradwr 1

Dylai fod amser i wneud hynny ac ni ddylid ei weld fel y pwynt terfynol neu’r gair olaf ar y pwnc, ond, ie, roeddwn i’n ffodus iawn i ddod trwy gyfnod o addysgu a bywyd prifysgol a oedd, dw i’n meddwl, braidd yn fwy creadigol a llai ffurfiol.

00:16:43 Siaradwr 1

Ac roedd hynny oherwydd, wyddoch chi, mae’n debyg bod gen i lawer llai o fyfyrwyr i’w dysgu yn hanner cyntaf fy ngyrfa yn sicr, ac roedd gan rai o fy modiwlau blwyddyn derfynol ddim ond deg myfyriwr, felly.

00:16:57 Siaradwr 2

Ie. hynny yw, o’m profiad o ddarlithio yn yr oes PowerPoint hon, gallaf weld yn bendant yr hyn rydych chi’n ei ddweud o ran efallai fod llai o ryddid creadigol wrth i chi fynd i mewn i bob darlith gan wybod yn union beth rydych chi’n mynd i’w gael ohoni. Gan wybod am y sleidiau ac yn aml mae yna ychydig iawn o le i wyro oddi wrth hynny.

00:17:16 Siaradwr 1

Ie, mae’n rhagnodol iawn, onid yw, ie.

00:17:17 Siaradwr 2

Ie.

00:17:21 Siaradwr 2

Ac felly hefyd, drwy gydol eich gyrfa fel darlithydd, a oedd pwnc penodol yr oeddech chi bob amser yn fwyaf cyffrous i ddarlithio arno neu a oeddech chi’n teimlo ei fod yn newid yn barhaus wrth i’r hyn roeddech chi’n angerddol amdano a’ch gwybodaeth am rai meysydd newid, a hefyd yn dibynnu ar y myfyrwyr oedd gennych chi?

00:17:42 Siaradwr 1

Dw i’n meddwl y gallaf feddwl am sawl rhedynen yn un, oherwydd esblygodd ein dealltwriaeth o redyn lawer yn ystod y 1980au a’r 1990au. Eu rhyngweithio biocemeg â’r amgylcheddau naturiol, pethau fel cysgiad sborau, geneteg. Dysgon ni gymaint mwy am eneteg a’u tueddiad o ran polyploidoli a phopeth y mae hynny’n ei olygu.

00:18:14 Siaradwr 1

O ran eu hesblygiad a’u perfformiad ecolegol, roedd cysylltiadau cryf rhwng y ddau beth hyn nad oedden ni erioed wedi gwybod amdanynt nac wedi deall yn llawn o’r blaen. Y newid yn fflora rhedyn Prydain oherwydd newid hinsawdd, dealltwriaeth gynyddol o fioddaearyddiaeth, yr oedd y pethau hyn o ddiddordeb mawr i mi.

00:18:37 Siaradwr 1

Ac oherwydd bod Cymru mor dda am redyn,

roedd cael y myfyrwyr allan i edrych arnyn nhw bob amser yn bleser ac fe wnaethon ni, fe wnes i gael y myfyrwyr i wneud herbariwm. A oedd yn rhywbeth eithaf newydd ac a oedd yn rhyw fath o ochr ymarferol

00:18:58 Siaradwr 1

i fodiwl y ddarlith, a dwi’n meddwl bod y myfyrwyr wedi ei fwynhau’n fawr iawn. Roedd yn rhywbeth gwahanol iawn. Felly, ie. Mae rhedyn yn sicr yn ymddangos fel un o’r rhai allweddol.

00:19:16 Siaradwr 1

Dw i’n meddwl, yn ôl pob tebyg, roedd darlithio’n gyffredinol am yr hyn rydyn ni’n ei alw’n braidd yn ddiystyriol y grwpiau planhigion is, sef rhedyn, y marchrawn, yr algâu, y bryoffytau, y sycadau, bob amser yn rhoi boddhad mawr i mi oherwydd roeddwn i’n gwybod mai ychydig iawn o brifysgolion eraill ym Mhrydain oedd yn delio â nhw.

00:19:40 Siaradwr 1

Ac eto roedden nhw’n allweddol i ddeall esblygiad y planhigion uwch. Y planhigion blodeuol. Roedd llawer o wybodaeth newydd yn dod ar-lein, o safbwynt palaeobotaneg, a oedd yn ddiddorol iawn. Ac felly roedd hynny’n eich galluogi i wneud i’r grwpiau hyn swnio’n fwy perthnasol.

00:20:00 Siaradwr 1

A daeth eu stori mewn amser dwfn yn fwy eglur a dealladwy. Ac mae’n debyg fy mod i wedi bod â’r diddordeb hwnnw mewn daeareg a rhyw fath o agwedd amserol ar fywyd ar y Ddaear erioed ac rwy’n credu ei fod yn gwbl ddiddorol ac yn dal yn berthnasol iawn i sut rydym yn canfod fflora a ffawna heddiw. Mae’n rhoi persbectif amserol inni, sydd yn aml, yn fy marn i,

00:20:43 Siaradwr 1

ar goll yn llwyr. Wyddoch chi, rydyn ni’n gweld y byd fel y mae heddiw. Ac mae’n gipolwg yn unig, ac, yn sicr, mae anwybyddu’r hyn sydd wedi digwydd dros gyfnod o sawl can miliwn o flynyddoedd yn wirioneddol anwybodus ac ni ddylai unrhyw un wneud hynny. Ac yna, pan fyddwch chi’n ceisio rhagweld y dyfodol, yna mae’n gwneud cymaint mwy o synnwyr i ragweld y dyfodol o ran ein dealltwriaeth o’r gorffennol.

00:21:16 Siaradwr 1

Felly. Ie, wrth edrych yn ôl, credaf fod yr agwedd amseryddol honno ar yr holl bynciau yr addysgais arnynt yno erioed ac rwy’n credu wrth i chi fynd yn hŷn bod amser yn cymryd ystyr gwahanol oherwydd eich bod wedi cael eich amser eich hun ar y blaned, ac rydych chi wedi gweld sut mae pethau’n newid ac am sicrhau bod eraill fel chi yn cael hynny.

00:21:47 Siaradwr 1

I ryw raddau, dylai hyn fod yn ddull annatod, ond dw i ddim yn meddwl ei fod o reidrwydd. Ac, wrth gwrs, yn unigol gallai fod yn eithaf goddrychol, ond dw i’n meddwl bod ein dealltwriaeth o DNA hynafol a phalaeobioleg yn gyffredinol mor gyfoethog nawr. Mae gennym ni drysorfa o wybodaeth o’r gorffennol, a dylem wneud defnydd ohoni. Ac yna mae’n addurno’r stori, mewn gwirionedd, yn union fel rydyn ni’n deall

00:22:24 Siaradwr 1

bod deall llinach unrhyw fod dynol yn gwneud y bod dynol hwnnw gymaint yn fwy diddorol. Os ydych chi’n gwybod pwy oedd eich taid a beth oedd yn ei wneud, lle roedd yn byw, ac yn y blaen, yr holl ffordd yn ôl. Ac rydych chi’n meddwl, wel, wyddoch chi, fi yw’r cynrychiolydd byw o hynny i gyd. Mae’r un peth yn wir am blanhigion ac anifeiliaid, yn fy marn i.

00:22:44 Siaradwr 1

Wnaethon nhw ddim ymddangos ddoe nac o unman: mae ganddyn nhw linach sy’n mynd yn ôl i gyfnodau pan oedd y blaned mor wahanol a’r cymunedau planhigion ac anifeiliaid mor wahanol. Ac rydym ni eto yn edrych ar giplun o hynny yn unig,

00:22:59 Siaradwr 1

sef yr amlygiad diweddaraf o hynny, sy’n ddiddorol ond yn llawer mwy diddorol os ydych chi’n deall beth sydd wedi bod o’r blaen. Felly,

00:23:10 Siaradwr 1

ie, cefais y cyfle tua’r diwedd i wneud cwrs darlith pwrpasol ar fflora Prydain ac roedd hynny’n wych. Dyna oedd y teitl, “Fflora Prydain”, ac o fewn hynny gallwn ddarlithio ar unrhyw beth ac nad oedd yn rhaid i ni ysgrifennu prosbectws. Felly bob blwyddyn newidiodd hynny ac, yn gynyddol,

00:23:32 Siaradwr 1

daeth newidiadau yn fflora Prydain oherwydd newid hinsawdd a cholli cynefinoedd yn fwyfwy pwysig ac rwyf wrth fy modd yn gwneud hynny, roedd cymaint o orgyffwrdd â’r hyn oedd yn fy niddori o ddydd i ddydd. Ac yna gallwn i ddefnyddio’r profiad hwnnw a gefais o newidiadau i fflora lleol a’i drosi’n gwrs darlith. Unwaith eto, rhedyn oedd yn dod i’r amlwg, ond daeth ystod eang o rywogaethau eraill

00:24:06 Siaradwr 1

o blanhigion blodeuol i mewn ac, eto, oherwydd gan fod gennym lawer o’r pethau hyn ar garreg y drws o ran edrych arnyn nhw yn y maes ac roedd elfen ymarferol o hynny i’r cwrs hwnnw hefyd, a oedd yn hyfryd.

00:24:23 Siaradwr 1

Ie, ac ecoleg, ecoleg gyffredinol. Fe wnes i gynnwys ecoleg ym mhopeth a wnes i bron.

00:24:31 Siaradwr 1

Dw i’n meddwl bod hynny’n hanfodol. Wyddoch chi, yr holl bethau rydyn ni eisiau darlithoedd amdanyn nhw, boed yn blanhigion neu’n anifeiliaid, dydyn nhw ddim yn bodoli ar eu pennau eu hunain. Maen nhw’n rhan o gymunedau a dyna sut maen nhw’n esblygu. Ac felly, os nad ydych chi’n deall y gymuned gyfan, a’i chynefin, waeth i chi fod,

00:24:50 Siaradwr 1

wel, rydych chi’n anghyson, mewn gwirionedd. Rydych chi’n cymryd rhywbeth allan o’i gyd-destun ac yn gobeithio ei ddeall ac nad yw hynny’n gweithio.

00:24:58 Siaradwr 2

Felly fe sonioch chi am yr agwedd amseryddol ac, yn amlwg, drwy gydol eich gyrfa, mae sut rydyn ni’n gweld y byd naturiol a sut rydyn ni’n ei astudio wedi newid yn aruthrol ac fel rydyn ni’n cysylltu ag ef.

00:25:15 Siaradwr 2

Ydych chi’n meddwl ein bod ni’n deall astudiaethau natur a hanfod bywyd yn fwy oherwydd y datblygiadau gwyddonol a thechnolegol anhygoel rydyn ni’n gallu eu gwneud, neu yn ei ddeall yn llai gan nad yw’r rhan fwyaf o bobl yn byw gyda chysylltiad iawn â byd natur, yn byw mwy ar dechnoleg, ar ffonau, ar liniaduron? Ac yna hynny’n cynhyrchu llai o ryngweithio ag ef bob dydd.

00:25:44 Siaradwr 1

Mae hwnna’n gwestiwn da iawn ac nid wyf yn credu y gallaf ei ateb yn hawdd iawn o gwbl, oherwydd rwy’n credu eich bod chi’n hollol gywir. Mae’r wybodaeth wyddonol gynyddol yn cynyddu ein parch, ein diddordeb a’n hedmygedd at bob ffurf ar fywyd, yn aruthrol iawn, a pho fwyaf o fanylion y gwyddoch, y mwyaf yw eich rhyfeddod, ie, at astudiaethau natur. Ac mae’r wybodaeth yn ei hun yn beth prydferth, ac rwy’n credu ei bod yn cynyddu prydferthwch popeth. Mae’r wybodaeth yn berthnasol i brydferthwch ac mewn ffordd ysbrydol a deallus yn ogystal â’r prydferthwch gweledol uniongyrchol ac ati.

00:26:39 Siaradwr 1

Ond fel rydych chi’n ei ddweud, ar hyn o bryd mae wedi arwain at gost oherwydd bod llawer mwy o bobl sydd â’u bywydau beunyddiol, gwyddoch, wedi’u datgysylltu oddi wrth natur. Ac mae hynny’n fy mhoeni’n fawr gan fod poblogaeth y byd yn dod yn fwy trefol nag yn wledig bryd hynny.

00:26:59 Siaradwr 1

Mae’n rhaid i ni wynebu’r ffaith honnon mewn perthynas ag astudiaethau natur fel rydyn ni’n eu hadnabod ar hyn o bryd. A fydd y pwnc yn berthnasol? Dw i ddim yn gwybod yr ateb i hynny. Hoffwn obeithio, drwy ddeall y byd naturiol yn well, y bydd mwy o barch yn y dyfodol ac y gallwn ddysgu gweithio gydag ef yn hytrach nag yn ei erbyn, i’w harneisio mewn ffordd gynaliadwy er ein gwelliant ein hunain.

00:27:41 Siaradwr 1

Mae’n swnio braidd yn ddelfrydyddol. Mae’n debyg y byddaf yn aml yn meddwl na fydd hynny’n digwydd oherwydd ein bod ni’n ymddangos wedi ein hymroi i’w ddinistrio. Felly dw i’n meddwl y bydd y 50–100 mlynedd nesaf, ie, yn amlwg yn ddylanwadol iawn o ran bioamrywiaeth, iechyd dynol, yn ysbrydol ac yn gorfforol, ac alla i wir ddim rhagweld beth fydd yn digwydd. Hoffwn pe gallwn.

00:28:15 Siaradwr 1

Er mwyn David Attenborough yn unig, oherwydd ni fydd o gwmpas am lawer hirach i wybod. Ond rydych chi’n meddwl am faint mae wedi newid yn ei oes, prin ei fod yn adnabyddadwy fel yr un blaned ac rwy’n tybed beth sy’n mynd trwy ei feddwl o ddydd i ddydd.

00:28:39 Siaradwr 1

Dw i’n meddwl efallai ei fod yn dangos wyneb dewr, yn sicr i’r camera, a dw i’n meddwl y tu mewn mae’n rhaid ei fod yn bryderus iawn am y dyfodol, i’r rhywogaeth ddynol ac i’r holl anifeiliaid a phlanhigion y mae wedi’u mwynhau dros y blynyddoedd lawer, ond byddwn i’n gobeithio y bydd y problemau presennol sy’n wynebu’r byd yn rhyddhau ychydig o ysbryd David Attenborough ynom ni i gyd.

00:29:09 Siaradwr 1

Yn yr hyn a oedd yn amlwg yn ddiddordeb gydol oes iddo, diddordeb bachgen, diddordeb digymell ar unwaith mewn bywyd gwyllt, dyna a’i cynhaliodd drwy gydol ei yrfa, yr hyn a oedd yn ymestyn dros naw degawd.

00:29:26 Siaradwr 1

Rhaid bod hynny’n bwysig. Dw i’n golygu, pe gallech chi drosglwyddo rhywfaint o’r teimlad hwnnw sydd ganddo tuag at y blaned i bawb, naill ai drwy’r tonnau awyr neu mewn tabled, byddai hynny’n wych. Byddai’n datrys cymaint o broblemau.

00:29:47 Siaradwr 1

Dw i’n meddwl mai un o’r problemau sydd gen i’n bersonol, gwyddoch, yw bod y ffordd rydych chi’n gweld y byd yn syth yn eithaf goddrychol fel ag y mae i bob un ohonom. Ac efallai fy mod i ar un pen continwwm a bod pen arall sy’n hollol wahanol.

00:30:04 Siaradwr 1

Llawer yn y canol ac, felly, pa mor bwysig yw’r teimlad sydd gen i am y ffordd ymlaen? Dw i’n meddwl ei fod yn hynod bwysig gan dw i ddim yn gweld y byd mewn unrhyw ffordd arall ond yn fyd cyfoethog o ran amrywiaeth lle mae’r ffordd rydyn ni’n gweithredu fel bodau dynol yn un gynaliadwy, gyda pharch at natur – alla i ddim ei weld yn gweithio fel arall. Ond mae’n debyg bod pobl eraill yn ei weld yn wahanol.

00:30:31 Siaradwr 1

A.

00:30:34 Siaradwr 1

A hefyd cael dull cenhedlaeth sengl tymor byr. Rwy’n gobeithio fy mod i yma yn edrych ymhellach ymlaen na hynny. Ac, yn gynyddol, bod pobl eraill yn gwneud hynny hefyd, ond ni ellir warantu hynny.

00:30:51 Siaradwr 2

Felly rydych chi’n arwain Grŵp Fflora Ynys Môn. Sut mae amrywiaeth fflurol wedi newid dros yr amser rydych chi wedi byw ar Ynys Môn, ac a ydych chi’n gweld arwyddion o newidiadau hinsoddol yn yr amrywiaeth fflurol?

00:31:08 Siaradwr 1

Mae wedi newid cryn dipyn. Byddwn i’n dweud mai’r prif ffactor yw ffermio neu, pan oeddwn i’n adnabod Ynys Môn gyntaf, roedd mwy o dir âr a mwy o ffermio cymysg. Erbyn hyn, yr hyn a geir yn bennaf yw beth byddwn i’n ei ddisgrifio fel tir pori

00:31:22 Siaradwr 1

gyda phwyslais cynyddol ar silwair. Ac, yn anffodus, cynhyrchu silwair, ar Ynys Môn ac ym Mhrydain gyfan, yn fy marn i, fu’r dylanwad mwyaf negyddol ar fflora Prydain oherwydd ei fod yn meddiannu llawer iawn o dir. Mae’n dibynnu ar fewnbwn gwrtaith uchel. Mae’n gyfundrefn gynaeafu llym.

00:31:48 Siaradwr 1

Ac mae defnyddio chwynladdwyr a’r holl ffactorau hynny’n lleihau’r lle ar gyfer fflora brodorol. Dangosir hynny mewn gostyngiad yn nifer ac amlder planhigion brodorol ar Ynys Môn ers i mi ddechrau. Allwn i ddim pwyntio bys i ddweud ei fod wedi arwain at unrhyw achosion o ddifodiant llwyr. Ond mae wedi bod yn ffactor mawr.

00:32:19 Siaradwr 1

Ac mae colli tir âr wedi golygu bod rhywogaethau sydd wedi addasu i gynefinoedd wedi’u haflonyddu, boed yn rhai naturiol neu o waith dyn ac, wrth gwrs, wedi gwneud yn artiffisial – hynny yw, drwy aredig a tharfu mecanyddol arall ar gyfer cynhyrchu planhigion âr – mae’r rhain i gyd wedi lleihau.

00:32:39 Siaradwr 1

Mae cymaint o chwyn âr cyfarwydd, fel y pabi, yn brin ar yr ynys bellach, ac rydym wedi colli un neu ddau ohonyn nhw. Nid yw llawer o’r rheini’n frodorol a bod yn fanwl gywir. Nhw yw’r hyn rydyn ni’n ei alw’n archaeoffytau. Daethant i mewn gyda’r ffermwyr cyntaf, yn aml filoedd o flynyddoedd yn ôl.

00:32:57 Siaradwr 1

Ond daethant yn aelodau anrhydeddus o’n fflora, ac mae’n drist eu bod nhw wedi dirywio oherwydd ffermio a defnyddio chwynladdwyr plâu a gwrteithiau ychwanegol.  Felly mae hynny wedi bod yn effaith negyddol.

00:33:17 Siaradwr 1

Fodd bynnag, i wrthbwyso hynny, mae mwy o rywogaethau ymhlith fflora’r ynys bellach nag yr wyf yn ei gofio yn y 1970au ac fe ddogfennwyd hynny yn y 1970au oherwydd dyfodiad newyddianod o rywogaethau estron, sy’n dilyn y duedd Brydeinig, y duedd genedlaethol. Felly, er enghraifft, yn ystod yr ychydig flynyddoedd diwethaf rydym wedi bod yn gweld lledaeniad yr hyn a elwir yn llewyg y chwannen,

00:33:38 Siaradwr 1

sy’n dod o Dde America, ac mae gennym o leiaf dair rhywogaeth ar yr ynys, dau ohonynt yn ystod y pum mlynedd diwethaf yn lledaenu’n gyflym a byddant yn parhau i wneud hynny wrth fanteisio ar safleoedd tir llwyd, ymylon ffyrdd, safleoedd diwydiannol, safleoedd wedi’u tarfu o bob math.

00:34:01 Siaradwr 1

Ac maen nhw’n ddiddorol. Ac mae eu lledaeniad cyflym yn ffenomen ecolegol ddiddorol iawn. Ac rwy’n derbyn fwyfwy bod fflora modern, ac nid yw Ynys Môn yn wahanol yn hyn o beth nag unrhyw le arall, bellach yn fflora cosmopolitaidd.

00:34:23 Siaradwr 1

Efallai ei bod hi’n amhriodol ystyried fflora unrhyw un rhanbarth i fod yn frodorol, neu i fod yn berthnasol mewn ystyr brodorol, oherwydd rydyn ni bellach yn gwybod bod mwy o rywogaethau a gyflwynwyd ym Mhrydain nag sydd o rywogaethau brodorol, 

gan y cafodd y cydbwysedd hwnnw ei droi tua ddeng mlynedd yn ôl.

00:34:46 Siaradwr 1

Ac mae hynny’n wir ar Ynys Môn ac mae’r ailgyfuniad nawr o newyddianod, rhai archdeipiau gyda’r fflora brodorol, yn ddiddorol iawn o ran gweld sut mae’r cymdogion agos newydd hyn yn dod ymlaen a’r cymunedau planhigion ac anifeiliaid newydd y byddant yn eu creu.

00:35:08 Siaradwr1

Mae’r canlyniad yn ddiddorol iawn yn ecolegol. Ac mae yna gyfoethogiad penodol i’w gael yma. Hynny yw, fel y dywedais yn gynharach, rwy’n dod o Sheffield ac mae gan ganol dinas Sheffield sawl afon fawr ac mae coridorau’r afonydd bellach yn gymysgedd o blanhigion o bob cwr o’r byd ac maent yn gyfoethog iawn. Ac mae’n debyg bod llawer mwy o amrywiaeth yno nag oedd pan oeddwn i’n blentyn.

00:35:34 Siaradwr 1

Dw i’n cael fy rhannu’n ddau gan fy mod i’n gallu gweld colli planhigion brodorol, sy’n fy ngwneud yn drist, ond gallaf weld cyfoethogiad o dramor sy’n gwneud iawn am hyn.

00:35:50 Siaradwr 1

Mae’n ddiddorol bod hynny, mi dybiwn, hefyd yn adlewyrchu, wrth gwrs, y tueddiadau ym mhoblogaeth ddynol Prydain a’r persbectif cosmopolitaidd hwn. Y peth rydyn ni’n gweld bob dydd yn ein bywydau, p’un a ydym ni’n edrych ar

00:36:09 Siaradwr 1

wynebau dynol neu fywyd gwyllt. Mae’n duedd gyfochrog ddiddorol. Felly, er i mi yn y gorffennol ystyried yr holl rywogaethau estron, y newyddianod fel rhai, ie, nid o bwys mawr, ac roedd gen i lawer mwy o ddiddordeb yn y brodorion, dydw i ddim yn ei weld fel ’na nawr. Dw i’n meddwl bod gen i ddiddordeb cyfartal yn y ddau.

00:36:35 Siaradwr 1

Ac, yn sicr, pan fydd y grŵp fflurol yn mynd allan nawr, rydyn ni’n cofnodi popeth rydyn ni’n ei weld pan ydyn ni’n cofnodi’r fflora newydd. Bydd yn parchu presenoldeb pob rhywogaeth, boed yn frodorol neu’n estron, ac yn eu disgrifio’n ecolegol.

00:36:52 Siaradwr 1

Ac yna dod yn feincnod. Rydym yn gobeithio am y dyfodol, oherwydd mae’r dyfodol yn gosmopolitaidd a bydd yn ddefnyddiol ein bod ni wedi nodi ymddangosiad cyntaf y llewyg chwain hyn, ac ymhen can mlynedd bydd pobl yn dweud, ie, rydym yn gwybod bod llewyg chwain Bilbao wedi’i weld gyntaf yn 2019

00:37:13 Siaradwr 1

yng Nghaergybi, ac, yn awr, a yw ym mhobman ar yr ynys ai peidio? Pwy a ŵyr. Felly wyddoch chi fod hynny’n ddiddorol iawn os ydych chi’n ecolegydd ac, unwaith y byddwch chi’n dod i adnabod y rhywogaethau a gyflwynwyd, maen nhw i gyd yn eu rhinwedd eu hunain yn rhyfeddol, ac mae eu hymateb i amgylchedd newydd wir yn ennyn eich diddordeb ac,

00:37:42 Siaradwr 1

ie, dwi’n meddwl ei bod yn ychwanegu diddordeb at gefn gwlad. Pan fydda i allan yn lleoedd mwy gwyllt Ynys Môn, mae’n rhaid i mi gyfaddef, o amgylch yr arfordir, er enghraifft, ar y system twyni tywod ar bentir creigiog, dyna lle rydw i wir eisiau bod wedi fy amgylchynu gan blanhigion brodorol rydw i’n gwybod sydd wedi llwyddo yno ers cyhyd.

00:38:02 Siaradwr 1

Pob un yn y cyfnod ôl-rewlifol. Ac rydych chi’n meddwl, o, dw i’n edrych ar gymuned sydd efallai heb newid llawer ac, fel y gwnaethon ni siarad amdano o’r blaen, mae’r agwedd amseryddol honno i mi yn ychwanegu llawer o uniondeb a phwysau at hirhoedledd cymunedau planhigion neu anifeiliaid. Mae’r dyfalbarhad hwnnw trwy amser

00:38:29 Siaradwr 1

yn rhywbeth rwy’n ei barchu a’i werthfawrogi’n fawr. A byddwn i am ei warchod. Ond, ar yr un pryd, wyddoch chi, dw i’n meddwl bod fy meddwl nawr hefyd wedi’i ysgogi a’i ddiddori’n fawr gan y newidiadau o fewn yr amgylchedd trefol mwy hynaws a’r amgylchedd gwledig rydyn ni’n ei weld.

00:38:57 Siaradwr 2

Ac felly, yn olaf, pa gyngor fyddai gennych chi i naturiaethwyr a chadwraethwyr ifanc sy’n dechrau eu gyrfaoedd?

00:39:08 Siaradwr 1

Yn gyntaf oll, dilynwch yr hyn rydych chi’n angerddol amdano. Os oes gennych chi ddiddordeb penodol, yna ewch ag ef cyn belled ag y gallwch chi drwy gael cymorth a chyngor gan arbenigwyr eraill. Manteisio ar bob cyfle i wneud pethau ymarferol naill ai gyda chorff anllywodraethol neu asiantaeth lywodraethol, yn ddelfrydol, a gwneud eich marc o fewn, ceisiwch wneud eich marc o fewn, maes penodol.

00:39:35 Siaradwr 1

A manteisiwch ar eich cyfleoedd. Dw i’n meddwl y gall rhoi pethau i lawr mewn print helpu yn aml. Ac wrth edrych yn ôl ar fy ngyrfa fy hun, hoffwn pe bawn i wedi ysgrifennu mwy a chyhoeddi mwy wrth i’r cyfleoedd godi, a’r dyddiau hyn, mae hynny’n haws ei wneud dw i’n meddwl trwy wahanol blatfformau ar-lein yn ogystal ag

00:40:05 Siaradwr 1

mewn print, fel petai, ac rwy’n credu y dylech chi gymryd y cyfleoedd hynny os ydych chi’n awyddus i gynhyrchu blog neu wneud sylwadau ar-lein. Ewch amdani a gwnewch eich hun yn hysbys i’r garfan honno o bobl a fydd â diddordeb. Dw i’n meddwl bod llawer o botensial ymhlith pobl ifanc ar gyfer ysgrifennu.

00:40:30 Siaradwr 1

Sydd ddim yn aml. Nid ydyn nhw’n gweld bod ganddyn nhw’r gallu na’r cyfle i wneud hynny. Ac rwy’n credu mewn gwirionedd y dylen nhw ei wneud mor aml â phosibl. Gwnewch i’ch barn gyfrif mewn ffordd mor newydd, gyffrous ac angerddol â phosibl, a byddwch yn cael eich sylwi a gweithiwch ar greu ffordd dda gyda phobl oherwydd eich bod am ddylanwadu arnyn nhw gan na fyddwch yn gwneud hynny trwy fod

yn anghyfeillgar, yn anghwrtais, yn ffiaidd mewn unrhyw ffordd, ond ceisiwch ennill ymddiriedaeth, parch ac edmygedd pobl. Drwy’r ffyrdd corfforol arferol rydyn ni’n eu gwneud fel bodau dynol, felly uniaethwch â phobl cystal ag y gallwch. Byddwch yn argyhoeddedig ynghylch yr hyn sydd o ddiddordeb i chi ac rydych yn angerddol amdano. Os ydych chi’n credu’n gryf ym mhwysigrwydd cynnal uniondeb biolegol y blaned, yna byddwch yn driw i hynny a glynu wrtho. Er y bydd rhwystrau i hynny’n ddiamau a bydd grymoedd caled yn eich erbyn, mae’n rhaid i chi lynu wrth yr hyn rydych yn credu ynddo.

00:41:51 Siaradwr 1

Ac eto, gallaf feddwl am adegau yn y gorffennol pan nad wyf wedi bod mor driw i’m hegwyddorion ag y dylwn fod wedi bod, ac rwyf wedi gweld pethau’n mynd go chwith oherwydd hynny, rwy’n meddwl.

00:42:07 Siaradwr 1

Byddwch yn gryf ynglŷn â hyn. Mae angen llawer mwy o bwysau wrth bobl ifanc dros yr amgylchedd naturiol nag sydd ar hyn o bryd. Rwy’n teimlo ei fod yn brin iawn yma ym Mhrydain, er ein bod wedi gweld rhai personoliaethau’n dod i’r amlwg. Ond nid yn ddigon parhaus ac nid gyda’r apêl eang sy’n angenrheidiol. Gwnaethon ni siarad yn gynharach am Hamza ac rwy’n tynnu sylw ato ef fel rhywun rwy’n credu sydd wedi cyflawni llawer iawn mewn cyfnod byr.

00:42:47 Siaradwr 1

Ac rwy’n credu ei bod hi’n werth edrych ar sut mae e wedi gwneud hynny a cheisio dynwared rhannau ohono oherwydd ei fod yn gweithio. Wrth gwrs, nid yw’r math yna o weithrediad cyhoeddus iawn yn addas i bawb. Mae yna lawer o ffyrdd y gallwn ni gyflawni llawer.

00:43:13 Siaradwr 1 

Ac rwy’n credu ei bod hi’n gyfrifoldeb i bawb ddod o hyd i’r sianel maen nhw’n gweithio orau ynddi, boed hynny’n rhan o dîm mwy neu ar eich pen eich hun, boed o fewn sefydliad ffurfiol neu nad yw hynny o bwys.

00:43:26 Siaradwr 1

Ond mae’n rhaid i chi deimlo’n gyfforddus a chynnal eich angerdd a theimlo bod eich angerdd yn cael ei werthfawrogi. Hefyd, dwi’n meddwl, os nad yw hynny’n wir, rhowch y gorau iddo. Mae digon o gyfleoedd eraill y dyddiau hyn a byddwn i’n dweud, peidiwch â chyfyngu eich uchelgais i’r wlad hon.

00:43:46 Siaradwr 1

Dw i’n meddwl bod Prydain mewn rhych eithaf truenus ar hyn o bryd o ran yr amgylchedd a gall hynny fod yn flinderus ac yn llethol iawn ar feddwl ifanc, brwdfrydig a byddwn i’n dweud os oes gennych chi’r cyfle i weithio dramor

00:44:01 Siaradwr 1

ar wahanol raddfeydd – er enghraifft, yng Ngogledd America, lle mae gwarchodfeydd ac ardaloedd cadwraeth yn bodoli ar raddfeydd tirwedd enfawr – mae’r rhain yn lleoedd cyffrous iawn i fynd iddynt a deall a dysgu crefft ac yna dod yn ôl efallai a’u rhoi ar waith ym Mhrydain. Ond ewch allan a mwynhewch ac elwa o hynny os gallwch chi. Dw i’n meddwl bod teithio’n bwysig iawn, a dw i’n difaru braidd na wnes i deithio mwy. Rwy’n blwyfol iawn ac yn aml rwy’n edrych ar dirwedd Gogledd Cymru ac yn meddwl, wyddoch chi, rwy’n ei charu, ond gallai fod yn llawer gwell. Ac rwy’n credu y byddwn i’n gwybod ychydig mwy am sut y gallai fod yn llawer gwell pe bawn i wedi gweld mwy o enghreifftiau hyd yn oed o fewn Ynysoedd Prydain o fewn yr Alban ac, yn sicr, pe bawn i wedi mynd i Ffenosgandia a gweld sut mae coedwigoedd a gweundir ar raddfa fwy yn gweithio, mae hynny’n addysgiadol iawn. Felly byddwn i’n dweud

00:45:01 Siaradwr 1

teithio a dod i gysylltiad â tirweddau lle mae pethau’n gweithio’n well, yn fwy naturiol, lle mae cymunedau’n gweithio’n fwy cynaliadwy, efallai lle mae gwleidyddiaeth yn caniatáu i hynny weithio’n fwy. Felly mae hynny i gyd yn dda. Rydych chi eisiau dod i ffwrdd gyda phrofiadau cadarnhaol yn hytrach na rhai negyddol, gan fod rhai negyddol, yn wir,

00:45:34 Siaradwr 1

os cewch chi ormod ohonyn nhw, yn wirioneddol flinedig ac maen nhw’n effeithio ar eich ysbryd a’ch persbectif cyfan, felly ceisiwch bob amser gydbwyso’r negyddol â’r cadarnhaol ac ewch allan i ddod o hyd i’r enghreifftiau cadarnhaol hynny. Maen nhw yno os ydych chi’n chwilio amdanyn nhw ac yna’n eu rhoi nhw ar waith.

00:45:54 Siaradwr 1

Ac rwy’n credu bod pobl yn hoffi newyddion cadarnhaol a phan fyddwch chi’n cyrraedd y pwynt lle mae’n rhaid i chi gyflwyno cynllun neu mae’n rhaid i chi fynegi angerdd, yna, ie, ceisiwch ei wneud mor gadarnhaol â phosibl ac mae hynny’n dod o brofiad uniongyrchol, dw i’n meddwl.

00:46:11 Siaradwr 1

Felly, ie, dim ond mwydro ychydig yma ydw i, ond gobeithio ei fod yn gwneud rhywfaint o synnwyr. Mae angen yn ddirfawr, ddirfawr i bobl ifanc ymddiddori yn yr amgylchedd a gwneud popeth o fewn eu gallu a meddwl am ffyrdd newydd o wneud hynny hefyd. Ac rwy’n credu bod y cyfleoedd nawr, ar gyfer mynegiant ym mhob ystyr a gwneud pethau gyda gwyddorau a thechnolegau newydd, ar lefel gwarchodfa ac mewn labordy gwyddonol, mor wych. Wyddoch chi, bydd cymaint o ddarganfyddiadau newydd yn y 50 i 100 mlynedd nesaf a fydd yn effeithio ar y blaned yn negyddol ac yn gadarnhaol. Bydd bod yn agored ynglŷn â sut i ddefnyddio’r rheini yn hanfodol ar gyfer y cam nesaf, dw i’n meddwl.

00:47:04 Siaradwr 1

Pan edrychaf o gwmpas ar sut rydym yn rheoli gwarchodfeydd nawr o gymharu â sut y rheolwyd nhw 50 mlynedd yn ôl, unwaith eto, mae pethau wedi gwella’n aruthrol ac mae yna ffyrdd y gall pobl â phob math o angerdd ac arbenigedd gyfrannu at hynny. Gallwch fod yn beiriannydd sifil a chael effaith enfawr drwy wybod sut i reoli lefelau dŵr, a mewnlifiad morol ac adeiladu cynefinoedd.

00:47:38 Siaradwr 1

Gallwch fod yn ecolegydd planhigion a gwybod beth allai cymunedau ei wneud orau a sut i’w hannog. Gallwch fod yn chwilennwr arbenigol a gwybod yn union pa ran o’r platfform ecolegol sydd ei hangen. Felly mae’n ymwneud â chreu’r camau hynny i esblygiad weithredu arnynt a fydd yn bwysig yn y dyfodol yn erbyn rhai grymoedd ysgogol gwahanol a phwerus iawn ac rwy’n credu bod angen i naturiaethwyr y dyfodol wybod sut i reoli’r holl ddylanwadau newydd hynny i gyflawni’r hyn maen nhw ei eisiau.

00:48:21 Siaradwr 2

Wel, diolch yn fawr iawn, Nigel. Mae wedi bod yn bleser llwyr cael siarad â chi. Gobeithio eich bod wedi mwynhau’r profiad hwn cymaint ag yr wyf i a gobeithio y bydd ein llwybrau’n croesi eto yn y dyfodol agos.