14. Gwaith y Lofa: Nid palu am lo yn unig
Nid oedd pob gweithiwr pwll yn gweithio ar y ffas lo.
Ar gyfartaledd roedd bron i hanner y gweithwyr glo ddim yn gweithio dan ddaear. Mae llyfrau talu o bryd i’w gilydd yn cofnodi gwaith y gweithwyr. Roedd swyddi yn cynnwys rippers, gwŷr ffyrdd, atgyweiriwyr ac ostleriaid.
Criw o grefftwyr ar yr wyneb, Glofa’r Mynydd Mawr, c.1906 (DNCB/14/1/45)
Ffotograffau yn dangos graddfa fawr gweithrediadau’r lofa ar yr wyneb. Roedd maint y gwaith yn golygu y cwblhawyd amrywiaeth o swyddi ar yr wyneb. Roedd swyddi yn cynnwys ffariers, bancwyr, cynorthwywyr meddygol, didolwyr glo, gweithwyr y lamprwm a chlercod.
Halwragedd ar yr wyneb, c1880 (DNCB/14/3/3)
Cyn Deddf Mwynfeydd 1842, cyflogwyd gwragedd a phlant mor ifanc â chwech oed dan ddaear. Byddai merched yn halio glo i waelod y pwll. Byddai plant yn gweithio hyd at 12 awr y dydd mewn rolau fel porthorion.
Detholiad o Adroddiad ar Gyflogi Menywod a Phlant yng Ngweithfeydd Haearn y de, 1866 (DG/C/5/15a)
More stories with these tags
Cysylltwch â Ni
I wneud cais i dynnu i lawr neu riportio cynnwys hiliol, sarhaus neu niweidiol mewn unrhyw ffordd arall.
You must be logged in to leave a comment