Cario Cartref Ar Draws Ffiniau – Hanes Hoyam 

Wrth edrych yn ôl ar fy mywyd, rwy’n gweld dau gartref: y cartref a’m magodd i, Sudan, a’r cartref a’m cysgodd i, Cymru. 

Cyrhaeddais y DU ym mis Rhagfyr 2007, gan ddod yn syth i Gaerdydd i ymuno â’m gŵr. Doeddwn i erioed wedi byw yn unman arall yn y DU, ond o’r eiliad y cyrhaeddais, roedd y ddinas yn teimlo’n gyfarwydd. Croesawodd Caerdydd fi’n dawel, ac dros amser fe ddaeth yn noddfa i mi, ymhell cyn i mi sylweddoli faint roeddwn i ei hangen. 

Ces fy magu yn nwyrain Sudan, ardal gyfoethog o ran diwylliant ond wedi’i hymyleiddio’n ddwfn. Pan symudais i Khartoum i fynd i’r brifysgol, es â’m rhanbarth gyda mi, ei heriau, a’i merched oedd yn haeddu mwy. Astudiais Economeg a Gwyddor Wleidyddol, gan raddio yn 2000, ac yn ddiweddarach cwblheais astudiaethau ôl-raddedig mewn Cysylltiadau Rhyngwladol. Ochr yn ochr â’m hastudiaethau, dechreuais ymwneud â gwaith hawliau dynol, yn enwedig ymgyrchoedd yn erbyn enwaedu organau cenhedlu benywaidd, priodas gynnar, a merched yn gadael addysg. Daeth ymgyrchu yn rhan o bwy oeddwn i. 

Ar bapur, roedd fy nhaith i Gymru’n edrych yn gyffredin. Deuthum fel gwraig mewnfudol. Ond dechrau bywyd yma heb deulu na chymuned oedd yn hynod o anodd. Roedd yr unigrwydd yn llethol. Er fy mod yn siarad Saesneg, roedd iaith bob dydd meddygon, cymdogion ac ysgolion yn teimlo’n estron. Pan ddeuthum yn feichiog yn fuan ar ôl cyrraedd, aeth popeth yn anoddach. Roedd delio â’r GIG yn ddryslyd ac yn frawychus. Arhosais fisoedd i gofrestru gyda meddyg teulu, heb wybod a oedd fy mabi’n iach. Yn Sudan, hyd yn oed heb arian, gallwch chi weld meddyg bob amser. Yma, dywedwyd wrtha i aros. 

Roedd y beichiogrwydd cyntaf hwnnw’r profiad mwyaf unig yn fy mywyd. Roeddwn i’n colli fy mam, ei chysur a’i gofal tawel. Ar ôl rhoi genedigaeth, fe wnes i gael trafferth gyda iselder, wedi’i lunio gan unigrwydd a diffyg gwybodaeth. Wrth edrych yn ôl, rwy’n deall nad oeddwn wedi torri. Roeddwn i’n syml yn bell o adref, yn dod yn fam heb gefnogaeth. 

Yn araf bach, fe agorodd Cymru ataf. Roedd mamau eraill yn ysgol gynradd fy mhlant yn garedig. Mynychais bob cwrs a gweithgaredd oedd yr ysgol yn ei gynnig. Roedd sgyrsiau bach, digwyddiadau cymunedol, a rhyngweithio bob dydd yn helpu i ailadeiladu ymdeimlad o berthyn. Fe wnaeth darganfod Amgueddfa Sain Ffagan fy helpu i ddeall hanes a gwydnwch Cymru. Gwelais debygrwydd â Sudan. 

Wrth i’m hyder dyfu, troais fy mhrofiad yn weithredu. Gwirfoddolais gyda ffoaduriaid, ceiswyr lloches, a phobl hŷn, yn gyntaf gyda’r Groes Goch ac yna gyda sefydliadau lleol. Dysgais sut roedd y systemau’n gweithio a sut i gefnogi eraill fel na fyddai unrhyw fenyw’n teimlo mor golledig ag y bûm i. 

Rwyf bellach wedi byw yng Nghaerdydd am ddeunaw mlynedd. Mae fy merch yn astudio ar gyfer ei Lefelau A, mae fy meibion yn tyfu, ac maen nhw’n galw Cymru’n gartref. Rwy’n ddiolchgar eu bod wedi tyfu i fyny mewn heddwch. Daeth cymdogion yn deulu. Roedd cymdogion hŷn yn cael eu galw’n “Modryb”, “Ewythr”, hyd yn oed “Nain”, gan fy atgoffa o fywyd cymunedol Sudan. 

Rwy’n colli Sudan bob dydd. Mae’r rhyfel wedi cymryd cymaint. Collais fy chwaer yn 2021, fy nhad yn 2023, a fy mrawd y llynedd. Mae fy nheulu bellach wedi’u gwasgaru ar draws gwledydd, fel cymaint o deuluoedd o Sudan. 

Er hynny, rwy’n dal i freuddwydio. Y llynedd cwblheais radd mewn Adnoddau Dynol a Dyfodol Gwaith. Fe wnaeth astudio fel myfyriwr aeddfed fy atgoffa nad oes oedran ar ddysgu. Un diwrnod, rwy’n gobeithio dilyn PhD a pharhau i wasanaethu cymunedau yma a thu hwnt. 

Doedd cael fy enwi’n Fenyw’r Flwyddyn yng ngwobrau Nation of Sanctuary ddim dim ond amdanaf i. Roedd yn dros bob menyw sy’n goroesi, yn meithrin, ac yn cario teuluoedd drwy ddadleoli a cholled. 

Os byddwch yn dod i Gymru, dewch gyda meddwl agored. Rhowch eich amser, byddwch yn amyneddgar, buddsoddwch yn y gymuned. Mae Cymru’n genedl noddfa. Os byddwch yn rhoi, fe gewch eich croesawu. 

Mae bywyd yn werthfawr, ac rydym yn ei anrhydeddu orau drwy fyw gyda dynoliaeth.