Hanes Almas - Wedi’i Lunio dan Bwysau 

Fy enw i yw Almas. Mae’n golygu diemwnt yn Arabeg. Rwy’n meddwl bod hynny’n addas, oherwydd mae diemwntau’n cael eu ffurfio dan bwysau, ac mae pwysau wedi siapio fy mywyd. 

Cyn dod i Gymru bedair blynedd ar hugain yn ôl, roeddwn i’n berson ifanc yn byw yn Irac. Roeddwn i’n ddwy ar bymtheg oed, ar drothwy bod yn oedolyn, gyda’r dyfodol cyfan o’m blaen. Roeddwn i’n byw gyda fy rhieni, fy nau frawd a fy chwaer. Roeddem ni’n deulu clos, yn byw bywyd arferol a hapus. Roeddwn i yn yr ysgol, wedi’m hamgylchynu gan ffrindiau a chymdogion caredig, ac yn paratoi i ddechrau yn y brifysgol. Roedd gen i freuddwydion am y dyfodol. 

Yna dechreuodd y rhyfel, a newidiodd popeth. 

Doedd trais ddim bellach yn rhywbeth roedden ni’n ei glywed ar y newyddion yn unig. Roedd ar stepen y drws. Dechreuodd aelodau’r teulu ddiflannu. Cefndryd, ewythrod, pobl roedden ni’n eu caru, wedi’u cymryd a byth i ddychwelyd. Yn 2001, tra oedd Saddam Hussein yn dal yn arlywydd a’r wlad eisoes yn anniogel, gwnaeth fy rhieni’r penderfyniad na allem aros. 

Gadewais Irac gyda fy mrawd, a daethom i’r DU lle roedd gennym deulu estynedig. Rwy’n cofio cyrraedd Llundain yn gyntaf, ac yna Burnley. Doedd hi ddim yn lle moethus, gyda ffatrïoedd o’n cwmpas ac ymhell o ganol y ddinas, ond roedd y bobl yn garedig ac yn groesawgar, a dyna oedd y peth pwysicaf. Oddi yno, daethom i Gaerdydd. 

Roedd y broses lloches yn rhyfeddol o gyflym. Dim ond pedwar mis a gymerodd. Wrth edrych yn ôl nawr, o wybod pa mor hir mae pobl yn aros heddiw, mae’n teimlo bron yn anhygoel. Roeddem yn ffodus. Bryd hynny, roedd Iraciaid yn cael eu hystyried yn flaenoriaeth oherwydd y gyfundrefn. 

Ond hyd yn oed gyda phapurau a diogelwch, roedd fy nghalon wedi torri. Roedd fy nhad wedi marw cyn i ni adael, ac roedd fy mam dal yn Irac, ar ei phen ei hun. Roeddwn i’n poeni amdani bob dydd. Pob bom, pob pennawd newyddion, oedd yn gwneud i’m brest dynhau. Roedd hyn cyn galwadau fideo neu apiau negeseuon. Doedd gan fy mam ddim ffôn hyd yn oed. Roeddwn i’n ffonio ei chymydog, yn aros weithiau ddeg munud, dim ond i glywed ei llais am funud. Roedd pob munud yn costio punt. Roedd hi’n artaith emosiynol ar ben bod yn gostus. 

Yn y nos, roeddwn i’n cofleidio fy nghlustog ac yn crio’n dawel. Roedd rhaid i mi fod yn gryf. Dyna sut rydyn ni’n cael ein magu. Yn enwedig fel merch ifanc, ar eich pen eich hun, mewn gwlad newydd, dydych chi ddim yn dangos gwendid. 

Roeddwn i’n gweithio ac yn astudio’n ddi-baid i dynnu fy sylw oddi wrth y boen. Roeddwn i’n byw ymhell o ganol Caerdydd, yn beicio deugain a phum munud bob ffordd. Roedd fy nyddiau’n dechrau am saith y bore ac yn aml yn gorffen am un ar ddeg y nos. Weithiau roeddwn i mor flinedig nes i syrthio i gysgu mewn caffis rhwng sifftiau a dosbarthiadau. Daeth Caerdydd yn ail gartref i mi, ac yn ddiweddarach Abertawe. Roeddwn i’n beicio ym mhobman. Rwy’n dal i chwerthin wrth gofio na allwn i fynd siopa oherwydd na allwn i gario bagiau i fyny’r bryniau. 

Ymunodd fy mrodyr a chwiorydd â mi yn nes ymlaen, un ar y tro. Ond dim ond chwe blynedd yn ôl y dechreuodd y briw dyfnaf wella. Llwyddodd fy mam i ymuno â mi. Newidiodd y foment honno bopeth. Am y tro cyntaf, roeddwn i’n teimlo’n ddiogel. Roeddwn i’n gallu cysgu heb ofn. Nawr rwy’n gofalu amdani, ac mae hi’n ddiogel. Rwy’n byw eto. 

Rwy’n astudio seicoleg yn rhan-amser oherwydd rwyf eisiau deall yr ymennydd a helpu pobl eraill fel fi. Rwyf wedi bod yn ymwneud â gwaith elusennol ers dros ddegawd, ac rwy’n llysgennad ar gyfer Rhwydwaith Voices gyda’r Groes Goch a Dinas Noddfa. Rwy’n cefnogi pobl newydd, yn enwedig siaradwyr Arabeg, i lywio bywyd yn y DU a theimlo llai ar eu pen eu hunain. 

Abertawe yw’r lle rwy’n teimlo’n wirioneddol gartref. Mae’n groesawgar, yn gynnes ac yn llawn bywyd. Mae rhywbeth yn digwydd bob amser, o brydau cymunedol i ddosbarthiadau dawns. Unwaith es i gyfarfod cyfreithiol ffurfiol a gorffennodd gyda dawnsio salsa. Dyna Abertawe. Rwyf wedi gwneud cymaint o ffrindiau yma, yn aml drwy helpu eraill. Rwy’n gwybod pa mor llethol gall y system fod os nad ydych chi’n siarad yr iaith neu’n deall eich hawliau. Dyna pam rwy’n dal ati. 

Er fy mod i’n caru Cymru, mae pethau rwy’n eu methu’n fawr am Irac. Rwy’n methu fy ffrindiau, fy nhad, a’m pobl. Pan ddychwelais i ymweld ychydig flynyddoedd yn ôl, cefais fy syfrdanu gan y gwydnwch yng ngolwg pobl. Roedd eu cyrff yn cario creithiau rhyfel a chreulondeb, ond roedd gobeithion a gwên ar eu hwynebau. Torrodd fy nghalon a’m hysbrydoli ar yr un pryd. 

Roedd pobl yn hynod hael. Prin y câi fi dalu am unrhyw beth. Roedd y croeso hwnnw’n fy atgoffa o bwy ydym ni fel pobl. Weithiau rwy’n meddwl ein bod ni’n rhy hael, ond efallai mai’r caredigrwydd hwnnw yw pam mae Irac dal ar ei thraed. Y mwyaf rydych chi’n rhoi, y mwyaf rydych chi’n ei gael yn ôl. 

Dangosodd dychwelyd hefyd faint oedd wedi newid. Fel merch ifanc o dan drefn Saddam, roedd bywyd yn llawn ofn. Gallai menywod gael eu cymryd a diflannu. Roedd pobl yn cael eu harestio am ddim byd, eu tortio neu’u lladd oherwydd crefydd, teulu neu lwc ddrwg. Roedd ofn yn gyson. Nawr, roeddwn i’n gallu cerdded ar fy mhen fy hun yn ddiogel. Roedd y rhyddid hwnnw fel nefoedd. 

Rwyf wastad wedi bod â diddordeb mewn gwleidyddiaeth a hanes. Hyd yn oed fel plentyn, roeddwn i’n gofyn cwestiynau anodd. Roeddwn i eisiau deall pŵer ac anghyfiawnder. Dysgais am bobl ifanc a gafodd eu carcharu’n ddeunaw oed, eu tortio am flynyddoedd, a’u rhyddhau ddegawdau’n ddiweddarach heb ddim ar ôl. Fe wnaethon nhw oroesi, ond collon nhw eu dyfodol. Rwy’n credu eu bod nhw’n haeddu cyfiawnder, hyd yn oed os na all dim byth adfer yr hyn a gollwyd. 

Mae Irac yn fwy diogel nawr. Mae gwasanaethau brys, mwy o ddiogelwch, mwy o heddwch. Ond mae gwaith i’w wneud o hyd. Rwy’n caru fy ngwlad, ond dydw i ddim yn siŵr y gallwn i weithio yno. Rwy’n dweud fy marn. Dydw i ddim yn gallu anwybyddu anghyfiawnder. Ac mewn rhai mannau, mae bod yn onest dal yn beryglus, yn enwedig i fenywod. 

Dyna pam mai fy mreuddwyd yw gweithio ar y ffiniau gyda’r Groes Goch, i gwrdd â phobl pan maen nhw’n cyrraedd, pan mae’r trawma’n ffres a chefnogaeth yn hollbwysig. Rwy’n astudio cwnsela ac ymchwil i arbenigo mewn lles ffoaduriaid. Rwyf eisiau gwneud gwahaniaeth. 

Rwy’n breuddwydio hefyd am adeiladu pontydd rhwng gwledydd fel Irac, Syria neu Afghanistan a’r DU, gan gynnig cymorth iechyd meddwl yn gynnar, nid blynyddoedd yn ddiweddarach, ond o’r cychwyn cyntaf. 

Ac ie, rwy’n fardd hefyd. Cefais fy enwebu am wobr y llynedd. Wnes i ddim ennill, ond teimlais fy mod wedi cael fy ngweld. Mae hynny’n bwysig. 

Dyma’r hyn rwyf eisiau i bobl ei ddeall: mae eich calon lle rydych chi’n perthyn. Roedd fy nghalon gyda fy mam. Hyd nes iddi ymuno â mi, doeddwn i ddim yn gallu gweld harddwch llawn y lle o’m cwmpas. Pan gyrhaeddodd, dechreuais wella. Dechreuais fyw eto. 

Mae fy nghenhadaeth yn syml nawr. Dydw i ddim eisiau i neb fynd drwy’r hyn a wnes i. Rwy’n gweithio ar ailuno teuluoedd, achosion cyfreithiol, ac eiriolaeth. O safbwynt hawliau dynol, mae’n syml. Mae pawb yn haeddu eu teulu. Mae pawb yn haeddu teimlo’n gyfan. 

Hyd yn oed os bydd yn cymryd blynyddoedd, rwy’n credu y cawn ni gyrraedd yno. 

Ac Inshallah, fe wnawn ni.