Hanes Hammad - Bywyd ar Draws Sawl Iaith 

Cefais fy magu mewn tref fach yn Punjab, Pacistan, wedi fy amgylchynu gan fy nheulu estynedig. Roedd bywyd yn fywiog, ac roedd yr ieithoedd a'r tafodieithoedd a glywais bob dydd yn fy swyno o oedran ifanc. Roeddwn i'n byw rhwng dau le—fy mhentref gyda fy rhieni a'r ddinas gyda fy nain a thaid, lle astudiais i. Roedd gan y ddau leoliad dafodieithoedd gwahanol o Punjabi, ac arhosodd yr amrywiaeth honno mewn iaith gyda mi, gan danio fy niddordeb mewn gwahanol ieithoedd. Ochr yn ochr â hynny, dysgais Wrdw, iaith genedlaethol Pacistan, a Saesneg, a oedd yn gyfrwng fy addysg. Dechreuais hyd yn oed ddysgu Arabeg yn ifanc gan fod fy nhad yn ei hastudio mewn prifysgol yn Sawdi Arabia. Daeth y cymysgedd hwn o ieithoedd yn sylfaen i fy mywyd.    

Pan droais i’n 22 oed, symudais i Lahore i astudio’r gyfraith yn y Brifysgol. Ond tra bod fy nghyd-ddisgyblion yn canolbwyntio ar eu hastudiaethau, roeddwn i’n cuddio yn y llyfrgell, yn darllen Nofelau Ffrangeg a barddoniaeth Bersiaidd. Doeddwn i ddim yn ei ddifaru, ond dioddefodd fy ngraddau oherwydd fy nghariad at lenyddiaeth. Er gwaethaf hynny, roeddwn i’n gwybod fy mod i wedi dod o hyd i fy mrwdfrydedd at lyfrau a barddoniaeth.    

Yn 23 oed, gadewais i Bacistan i ddilyn addysg bellach yn y DU. Roeddwn i wedi cwblhau fy LLB ym Mhacistan, ac anfonodd fy rhieni, yn awyddus i mi symud ymlaen, fi i astudio am LLM yn y gyfraith. Ond wnes i erioed ymarfer y gyfraith. Yn lle hynny, cefais fy hun yn Llundain, yn astudio gwneud ffilmiau, rhywbeth roeddwn i wedi cael fy nenu ato erioed. Treuliais fy mlynyddoedd cynnar yno yn gweithio mewn amryw o swyddi bach i gael dau ben llinyn ynghyd—rolau cynorthwyydd addysgu ger Wimbledon, gweithio fel gwarchodwr diogelwch yn theatrau West End Llundain—yn y bôn, unrhyw beth i fyw. Cefais lawer o drafferth yn ystod y cyfnod hwnnw, yn enwedig fel myfyriwr rhyngwladol a oedd yn gorfod talu ffioedd a oedd bedair gwaith yn uwch na myfyrwyr lleol. Roeddwn i'n byw o becyn talu i becyn talu, gan geisio jyglo sawl swydd, ac roedd y frwydr gyson i oroesi yn ei gwneud hi'n anodd canolbwyntio'n wirioneddol ar fy mrwdfrydedd dros ysgrifennu.    

Ond yna, fe wnaeth bywyd newid. Ar ôl saith mlynedd yn Llundain, symudais i Gaerdydd am swydd newydd. Roeddwn i'n nerfus i ddechrau, a dweud y gwir. Dim ond Llundain oeddwn i wedi'i hadnabod—y brys a’r anhrefn gyson. Roedd Caerdydd, i'r gwrthwyneb, yn teimlo fel byd hollol newydd. Llai, tawelach, a llawer llai prysur na strydoedd Llundain. Roedd yn newid mawr, ond un roeddwn i'n barod i'w wneud.    

Yma, des i o hyd i'r sefydlogrwydd roeddwn i wedi bod yn chwilio amdano o'r diwedd. Gyda llai o wrthdyniadau a chyflymder bywyd mwy hamddenol, roeddwn i'n gallu canolbwyntio ar beth oedd wedi bod ar fy meddwl ers blynyddoedd: ysgrifennu. Dyma'r tro cyntaf ers amser maith i mi gael y lle i feddwl, i fyfyrio, ac i greu. Prynais fy nhŷ cyntaf, priodais, cefais blant, a llwyddais i ysgrifennu fy nofel gyntaf hyd yn oed. Roedd rhain i gyd yn gerrig milltir a ddigwyddodd yng Nghymru, ac ni allwn i fod yn fwy diolchgar am faint rydw i wedi tyfu yma.    

Roedd y byd llenyddol yng Nghymru yn ddatguddiad i mi. Roedd yn groesawgar ac yn ffynnu, ac fe wnaeth fy nghadw i’n frwdfrydig. Des i o hyd i frwdfrydedd dros ddysgu’r Gymraeg, ac fe wnaeth fy nghysylltu â byd iaith a diwylliant newydd sbon. Roeddwn i wedi fy amgylchynu gan bobl amlieithog eraill, llawer ohonyn nhw â chefndiroedd tebyg i mi. Roedd hi mor ddiddorol rhyngweithio â nhw, yn enwedig mewn lle a oedd yn teimlo fel dechrau newydd.   

Mae Cymru’n cael ei hadnabod fel gwlad y beirdd, ac rydw i wedi dod i ddeall pam. Yn union fel ym Mhacistan, mae brwdfrdydedd gwirioneddol dros farddoniaeth yma. Mae’n fwy na rhywbeth academaidd; mae’n ffordd o fyw. Gallaf gerdded i mewn i dafarn yng Nghymru, a dod o hyd i bobl yn adrodd barddoniaeth yn achlysurol, yn cystadlu mewn datganiadau, neu’n rhannu penillion dros ddiod. Mae’n rhywbeth nad ydw i wedi dod ar ei draws yn Lloegr, ac mae’n fy atgoffa o’r cynulliadau adref. Ond y gwahaniaeth yw bod barddoniaeth yng Nghymru yn teimlo’n fwy cyffredinol. Nid yw wedi’i chyfyngu i ddosbarth cymdeithasol penodol na chefndir addysgol. Mae pobl o bob cefndir yn dod at ei gilydd, yn adrodd ac yn dysgu gan feistri barddoniaeth Cymru. Dw i'n gweld hynny'n arbennig iawn. Er bod dechrau ysgrifennu barddoniaeth yn y Gymraeg wedi bod yn brofiad anhygoel.   

Er bod awyrgylch amlddiwylliannol Caerdydd wedi fy helpu i ymgartrefu, nid amrywiaeth y ddinas yn unig oedd yn bwysig; y cymunedau y cysylltais â nhw a'r cyfeillgarwch a adeiladais. Roeddwn i'n byw mewn gwahanol rannau o Gaerdydd, gan ryngweithio â chymunedau amrywiol, a wnaeth fy mhrofiad hyd yn oed yn gyfoethocach. Mewn rhai ffyrdd, roedd Cymru'n teimlo fel cartref—lle gallwn i adeiladu'r bywyd roeddwn i wedi breuddwydio amdano erioed.    

Ond er gwaethaf fy nghariad mawr at Gymru, rwy'n dal i golli Pacistan, yn enwedig fy nheulu. Rwy'n colli cynhesrwydd fy rhieni, clywed fy mrodyr a chwiorydd yn chwerthin, ac agosatrwydd fy ffrindiau. Er fy mod i wedi byw tu allan i Bacistan ers amser maith erbyn hyn, nid yw bod i ffwrdd ohonynt yn mynd yn haws. Mae fy mrodyr a chwiorydd yn ôl ym Mhacistan, ac mae'n anodd bod mor bell oddi wrthyn nhw. Rydw i ond wedi gallu ymweld â nhw unwaith bob ychydig o flynyddoedd, ac rwy'n aml yn eu colli.    

Ond dydyn nhw ddim wedi gallu ymweld â mi yma yng Nghymru. Y broses fisa gyfan, y gwaith papur, y rhwystrau – mae'r cyfan mor anodd, yn enwedig i fy rhieni sy'n mynd yn hŷn. Does ganddyn nhw ddim yr egni na'r modd i lywio’r peth ar eu pennau eu hunain, sy'n rhwystredig. Byddwn i wrth fy modd iddyn nhw ymweld, gallu rhannu fy mywyd yma, ond mae'r logisteg yn ei gwneud hi bron yn amhosibl.    

Rydw i hefyd yn colli’r pethau bach – blas y bwyd na allaf ddod o hyd iddo yma, cornel benodol o stryd sy'n dod ag atgofion yn ôl neu glywed geiriau fy ieithoedd brodorol – Wrdw a Phwnjabi. Rwy’n colli'r cysylltiadau, dyfnder yr ieithoedd na allaf eu mynegi'n llawn yma.  

Ond mae'n rhyfedd. Weithiau, wrth i mi ysgrifennu yn Wrdw neu Punjabi, rwy'n canfod fy hun yn chwilio am eiriau neu atgofion sy'n fy nghario'n ôl at fy ngwreiddiau. Mae ysgrifennu yn yr ieithoedd hynny yn fy llenwi ag ysbrydoliaeth a hiraeth. Ond mae hefyd yn fy nharo wyneb yn wyneb â'r realiti na allaf ymgolli ynddynt cymaint â wnes i gartref. Mae synau Wrdw yn brin yma, er bod cymuned Bacistanaidd yng Nghaerdydd, ac rwy'n ei chlywed o bryd i'w gilydd. Ond nid yw'r un peth â chael fy amgylchynu ganddi bob dydd.  

Gan edrych yn ôl, gallaf ddweud yn onest mai symud i Gymru oedd un o'r penderfyniadau gorau i mi ei wneud. Cyrhaeddais yn ansicr o beth i'w ddisgwyl, ond rydw i wedi dod o hyd i fywyd yma na wnes i erioed ei ddychmygu. O'r ymdrechion o lywio system dramor i ddod o hyd i fy lle mewn dinas dawelach, fwy heddychlon, mae wedi bod yn daith sydd wedi fy llunio mewn ffyrdd na allwn i byth wedi'u rhagweld. Ac nawr, wrth i mi barhau i ysgrifennu ac archwilio’r pethau rwy’n frwdfrydig amdanynt, rwy'n teimlo fy mod i o'r diwedd wedi dod o hyd i'r cydbwysedd rhwng y gwahanol rannau ohonof - yr awdur, y person amlieithog, a'r breuddwydiwr.