Adeiladwyd porthdy o gwmpas 1812/13 gan Thomas Johnes o'r Hafod wrth fynedfa lôn newydd o gyfeiriad Cwmystwyth. Ym 1832 prynwyd Stad yr Hafod gan Ddug Newcastle ac o fewn 5 mlynedd adeiladwyd ysgol ar safle'r porthdy. Roedd tair rhan i'r ysgol, rhan i'r bechgyn ar y chwith, rhan i'r merched ar y dde a llety ar gyfer yr Athro a'i deulu yn y canol. Caewyd yr ysgol rhywbryd yn yr 1850au hwyr ac ar ôl hynny defnyddiwyd fel tŷ annedd. Mae bellach yn cael ei adnabod hefyd fel 'Hafod Lodge'.