Bu Wynford a’i deulu yn ffermio Parc yr Arglwydd yn Llansteffan am dros 50 mlynedd. Mae'n cofio ei fywyd cynnar yng Nghilycwm, yn mynychu gwasanaethau yn Soar y Mynydd ac adeiladu Llyn Brianne. Symudodd i Fferm Parc yr Arglwydd yn ei arddegau a bu’n ffermio yno gyda’i frawd nes iddo ymddeol yn 2023. Mae’n rhannu atgofion ffermio. Buont yn rhannu stondin laeth gyda Fferm Laques Fawr.

Crynodeb o'r drafodaeth

Mae’r cyfweliad hwn â Wynford Williams, a recordiwyd yn Rali Ffermwyr Ifanc Sir Gaerfyrddin ym mis Mai 2024, yn adlewyrchu ar ei fywyd yn tyfu i fyny ac yn ffermio yng nghefn gwlad Sir Gaerfyrddin.

Cafodd Wynford ei fagu ger Llanymddyfri ac yn 1969 symudodd gyda’i deulu i Fferm Parc yr Arglwydd yn Llansteffan, lle buont yn byw ac yn ffermio am hanner can mlynedd. Er iddo dreulio’r rhan fwyaf o’i fywyd yn Llansteffan, mae’n teimlo bod ei wreiddiau gwirioneddol yng Nghilycwm, lle ffurfiwyd llawer o’i atgofion cynnar — gan gynnwys cerdded i weld adeiladu Argae Llyn Brianne a mynychu’r capel.

Mae’n disgrifio sut mae ffermio yn yr ardal wedi newid yn sylweddol. Yn 1969 roedd tua phymtheg o ffermydd llaeth yn y plwyf; erbyn iddo ef a’i frawd roi’r gorau i odro dair blynedd yn ôl, nhw oedd y fferm laeth olaf ar ôl. Roedd y fferm yn fferm laeth draddodiadol deuluol, gyda thua 50 o wartheg a 240 o ddefaid ar ei hanterth. Roedd ffermio’n gofyn am ymrwymiad llwyr — mae Wynford yn nodi nad oedd wedi cysgu oddi cartref am 38 mlynedd.

Mae’n rhannu atgofion o’i fam yn gwneud a gwerthu menyn, ac o fynd â menyn ac wyau i’r ysgol i’w gwerthu i’r athrawon er mwyn ennill arian cinio. Roedd bywyd yn gymedrol, a’r teulu’n gorfod bod yn ofalus gyda’r arian, ond mae’n cofio plentyndod hapus a dyfeisgar.

Mae’r cyfweliad hefyd yn cynnwys stori deuluol am ddamwain ddramatig yn ystod plentyndod yn ymwneud â cheffyl a thrên stêm ger Llanymddyfri, gan adlewyrchu’r traddodiad cryf o adrodd straeon mewn cymunedau gwledig.

Mae Wynford yn cofio pwysigrwydd Marchnad Gaerfyrddin i fywyd ffermio a’r gymuned, yn ogystal â’r hen system caniau llaeth a’r cyfarfodydd cymdeithasol wrth y stondin laeth. Mae’n myfyrio’n gynnes ar yr ymdeimlad o gymuned a oedd yn bodoli o amgylch ffermio a marchnadoedd lleol, gan nodi faint mae pethau wedi newid dros y degawdau.

Mae’r cyfweliad yn gorffen gyda Wynford yn mynegi ei bleser bod ei stori yn cael ei chadw yn yr Archif Sain Genedlaethol yn Aberystwyth.