Yn oriau mân 8 Medi 1936 cyneuwyd tân ar safle Penyberth ym Mhen Lly^n. Yn 1935 roedd y llywodraeth wedi penderfynu sefydlu ysgol fomio i’r awyrlu ym Mhenyberth er gwaethaf gwrthwynebiad cryf. Yn syth wedi cynnau’r tân aeth Saunders Lewis, D J Williams a Lewis Valentine at yr heddlu i gyfaddef eu gweithred. Aed â’r achos llys i’r Old Bailey yn Llundain lle cafwyd y tri yn euog a’u dedfrydu i garchar Wormwood Scrubs am naw mis. Cafodd tân ar safle Penyberth effaith bellgyrhaeddol ar y mudiad cenedlaethol Cymreig.

Atgynhyrchwyd trwy garedigrwydd Plaid Cymru.