Daw'r clip sain hwn o gyfweliad hanes llafar gyda Heini Gruffudd, a recordiwyd gan y Ganolfan Mudiad Pobl, Prifysgol Aberystwyth, ar 29 Ebrill 2022. Yn y clip, mae Heini yn darllen un o gerddi ei fam, o'r enw 'Hedyn'.

Ysgrifennodd Kate Bosse-Griffiths y gerdd ym 1971.

Kate Bosse-Griffiths - bywgraffiad byr.

Ffoadur Iddewig oedd Kate Bosse-Griffiths a ffodd i Brydain o'r Almaen ym 1937. Priododd â'r Cymro John Gwyn Griffiths ym Medi 1939 a symud i Bentre yn y Rhondda. Dysgodd Gymraeg a daeth yn hyrwyddwr angerddol dros y Gymraeg, gan gyhoeddi barddoniaeth a llyfrau Cymraeg hyd yn oed. Symudodd y teulu i Abertawe ar ôl y rhyfel, lle parhaodd i ysgrifennu i'r wasg Gymraeg, gan gefnogi sefydlu Cymdeithas yr Iaith yn 1962. Bu farw yn Abertawe yn 1998.

Trawsgrifiad

Cerdd fach yw hon ysgrifennodd mam yn 1971, flynyddoedd ar ôl dod i Gymru wrth gwrs, pum mlynedd ar hugain ar ôl dod yma, ac mae’n dal i deimlo bod hi’n perthyn i ddwy wlad, roedd gyda hi wreiddiau yn yr Almaen a hefyd erbyn hynny yng Nghymru, a dyma ysgrifennodd hi, ‘Hedyn’ yw’r teitl.

Hedyn wyf o wlad bell

Wedi ei lyncu gan aderyn treigl

Wedi ei gludo dros y mor gan wennol;

Dsgynnodd ar dir newydd ei aredig

A thaflu gwreiddiau

Glaswelltyn wyf ar borfa las

Wedi fy mhlygu gan garn defaid

Wedi fy nghnoi gan ddant bustach

Tyflais yn gnawd byw

Tyfais yn rhan o Gymru

Fanna mae’n mynegi yr anhawster mawr o ddod i berthyn i wlad newydd, ei bod hi wedi cael ei chwalu mewn ffordd, wedi cael ei sathru, wedi cael ei chnoi ac eto trwy’r cyfan wedi dod wedyn yn rhan o Gymru.

Ffynonellau.

Canolfan Astudio Symudedd Pobl, Prifysgol Aberystwyth, Cyfweliad hanes llafar gyda Heini Gruffudd (23 Medi 2021)
Wikipedia, Käthe Bosse-Griffiths (2022) [cyrchwyd 2 Awst 2022]
‘Kate Bosse-Griffiths’, Ffoaduriaid yng Nghymru a ddihangodd rhag Sosialaeth Genedlaethol [cyrchwyd 26 Medi 2024]