Mae'r ddelwedd hon yn dangos y chwiorydd Fanny (ar y chwith) a Bertl Höchstetter yn fuan ar ôl iddynt gael eu diswyddo o wasanaeth sifil yr Almaen ym 1933. Mae eu hystumiau'n dangos eu barn am Hitler.

Fanny a Bertl Höchstetter - bywgraffiad byr.

Roedd Fanny a Bertl Höchstetter yn chwiorydd a oedd yn gweithio fel gweision sifil yn yr Almaen. Ym 1933, cafodd y ddau eu diswyddo oherwydd eu treftadaeth Iddewig. Fe wnaethon nhw ffoi i Brydain ar fisas gwasanaeth domestig (Bertl yn 1938 a Fanny yn 1939) a gweithio i ddechrau yng Nghilgwri, ger Lerpwl. Nid oedd gan Fanny unrhyw brofiad o wasanaethu yn y cartref, er bod ei hewythr wedi ysgrifennu geirda disglair ati yn amlygu (ar gam) ei sgiliau glanhau a gwaith tŷ.

Unwaith y dechreuodd y rhyfel, cawsant orchymyn i symud i Langollen. Gweithiodd Bertl fel gwniadwraig tra cafodd Fanny swydd fel morwyn siambr yng Ngwesty'r Hand. Ni wnaeth fwynhau ei hamser mewn gwasanaeth domestig. Yng Nghymru, cyfarfu â’i chyd-ffoadur Anton Hundsdorfer, ac fe briododd y pâr yn gyflym. Gadawon nhw Gymru am Fanceinion ym 1945, ac yn ddiweddarach sefydlodd Fanny fusnes DIY, tra sefydlodd Anton ei gwmni saer ei hun. Ynglŷn â ffoaduriaid Iddewig yn gweithio fel gweision domestig yn y DU yn 1939.

Un llwybr i ffoaduriaid ddod i mewn i’r DU yn y cyfnod rhwng y ddau ryfel byd oedd cael fisa fel gwas domestig (neu ddomestig). Er bod llywodraeth Prydain yn gyndyn iawn i dderbyn ffoaduriaid mewn unrhyw nifer, roedd y prinder canfyddedig o weithwyr domestig yn eu gorfodi i wneud eithriad. Cyrhaeddodd tua 20,000 o fenywod o’r Almaen, Awstria a Tsiecoslofacia Brydain ar fisas domestig cyn dechrau’r rhyfel ym 1939.

Derbyniwyd rhai i weithio mewn cartrefi preifat fel ceidwaid tŷ, cymdeithion, morwynion neu weinyddesau, ond derbyniwyd y mwyafrif helaeth ar gyfer gwaith domestig sylfaenol - glanhau a choginio. Roedd yna hefyd nifer fach o ddynion Iddewig a dderbyniwyd fel bwtleriaid neu arddwyr. Nid oedd y ffoaduriaid hyn yn cael newid swyddi heb ganiatâd y Swyddfa Gartref, er bod y rhan fwyaf yn gadael gwasanaeth domestig yn gyflym os oeddent yn dod o hyd i ddewis arall.

Ffynonellau.

Canolfan Astudio Symudiad Pobl, Prifysgol Aberystwyth, Cyfweliad hanes llafar gydag Ernie Hunter (19 Ionawr 2022)

Buresova, Jana, Refugees in Domestic Service in Britain (2020) [cyrchwyd 23 Mehefin 2022].

Cacciottolo, Mario, Nazi persecution saw Jews flee abroad as servants (2012) [cyrchwyd 23 Mehefin 2022].

Craig-Norton, Jennifer, The untold stories of the Jewish women who became domestic servants in Britain to escape the Nazis (2019) [cyrchwyd 23 Mehefin 2022].

Cadwyn: Casgliad preifat Ernie Hunter