Mae'r fideo hwn yn cyfuno'r clip sain o gyfweliad hanes llafar gyda Bea Green: 'Cyrraedd Cymru' a delweddau. Fe’i crëwyd gan Morris Brodie o’r Ganolfan Astudio Symudiad Pobl ym mis Rhagfyr 2021. Daw'r clip sain o gyfweliad gyda Maria Beate (Bea) Green, a recordiwyd gan yr Imperial War Museums yn 1999. Yn y clip, mae Bea yn trafod ei phrofiad o gael ei gwacáu i Gymru. TrawsgrifiadFodd bynnag, pan gawsom ein symud, ni ddaeth y rhan fwyaf o’r ysgol gyda ni. Yn y diwedd, rwy’n meddwl, dim ond tua deuddeg neu dri ar ddeg neu bedwar ar ddeg o blant aeth ar y trên hwn i Gymru, oherwydd bod yr ysgol wedi rhentu neu achub y blaen ar y rhent – beth bynnag a wnaethant, wn i ddim - ar dŷ yng Nghymru. Mae’n debyg bod y Creighton Davieses yn dod o Gymru, o darddiad Gymreig, felly byddai hynny wedi bod yn beth naturiol iddyn nhw ei wneud. Felly, fe aethom ar y trên hwn i’r Trallwng, oddi yno i’w gymryd, dwi ddim yn cofio sut, i’r ffermdy hwn o’r enw Mathrafal - a dywedodd ffrind i mi wrthyf y diwrnod o’r blaen, ei fod yn bodoli o hyd. Felly, aethon ni i Fathrafal ger y Trallwng.  Nawr, roedd y daith drên honno yn gyfnod arall o ofn, oherwydd, fel y dywedais o’r blaen, nid oeddwn yn ofni pan gwympodd y bom, nid oeddwn yn ofni pan gefais fy nhorri - nid oedd yn fy mhoeni, rydych chi’n gwybod, rydych chi’n mynd i mewn i’r seler ac rydych chi’n fyw a dyna’r cyfan sy’n bwysig. Ond pan oeddem yn eistedd mewn trên, naill ai heb oleuadau ymlaen neu gyda’r bleindiau i lawr, yn mynd trwy tref, trwy tref ar ôl tref gyda seirenau’n canu, roeddech chi’n teimlo’n gaeth mewn trên, roedd hynny’n real … roedd hynny’n frawychus. Roeddwn i wir wedi dychryn. Ond yna rydyn ni’n dirwyn i ben yng Nghymru! Nawr, dau beth: a, roedd yn hyfryd bod yng Nghymru, rwy’n caru Cymru. Roedd y Cymry’n fy addoli mewn egwyddor oherwydd nad oeddwn i’n Sais - y Cymry hynny y gwnes i eu cyfarfod; wyddoch chi, mae problem rhwng y Cymry a’r Saeson weithiau. Ac roeddwn i wrth fy modd oherwydd bod y rhyfel yn bell i ffwrdd. Ac er ein bod ni’n cadw’r blackouts, roedd yn fath o beth gorun i’w wneud, nid oedd unrhyw awyrennau, dim byd. Fodd bynnag, roedd aflonyddu ar y ffermdy. Nawr, nid wyf yn credu mewn ysbrydion, yn ddeallusol dydw i ddim, ond roedd yna gleciadau od yn digwydd yn y tŷ hwn. Unwaith eto, roeddwn i’n fath o ddarllen stori amser gwely i’r rhai bach, ac roedd y sŵn curo, curo, curo hwn. Ac fe lefodd un o’r merched bach, a dywedais, ‘Na, na, na, na, dim ond y brifathrawes sy’n procio’r tân.’ Wel, nid oedd yn agos at y lle tân - doedden nhw ddim yn gwybod hynny. A dywedodd y brifathrawes, ‘Alla i ddim aros yn y tŷ hwn, mae yna ysbryd!’ Felly, daeth hi o hyd i dŷ modern iawn, wedi’i adeiladu yn y tridegau mae’n debyg, lle bu’n rhaid i dri ohonom gysgu mewn un gwely dwbl bach, nid oedd gennym le i gysgu ar led y gwely, felly ni chafodd yr un oedd yn cysgu yn y canol erioed unrhyw orchudd o gwbl, oherwydd i’r ddwy arall ei ymestyn drosti. Ond, wel, fe wnaethon ni oroesi hynny hefyd, ac yna daeth o hyd i dŷ mawr i’w rentu, o’r enw Neuadd Bryn Gwalia ger Croesoswallt, ac roedd hynny ychydig yn arw yn yr ystyr mai gaeaf oedd hwn, ac nid oedd - nid oedd darn o ddodrefn yn y lle hwn, a llwyddodd i drefnu popty, a gwnaeth y saer lleol welyau inni allan o ddarnau o bren a wnaeth yn goesau a gwifren cyw iâr. A dim ond blancedi oedd gyda ni, ac wrth gwrs, roedd hi’n ofnadwy o oer, felly rhoddais fy mlancedi ar y llawr yn lle a chysgu ar y llawr called gyda’r blancedi. A maes o law, mae’n debyg i ni gael gwelyau mae’n rhaid, a beth bynnag, daeth y gwanwyn, a daeth y clychau’r gog allan a’r cennin Pedr, ac roeddwn i wedi dod yn arweinydd cwmni i’r Geidiau, roeddwn i wedi ymuno â’r Girl Guides, a roeddwn i wedi pasio nifer o fathodynau erbyn hynny, hyd yn oed cyn i ni adael. Maria Beate Green - bywgraffiad byrGanwyd Bea Green ym Munich, yr Almaen ym 1925. Roedd hi'n byw mewn bloc o fflatiau yn y ddinas gyda'i thad (oedd yn gyfreithiwr), ei mam a'i brawd hŷn. Bu i Bea fynychu’r ysgol gynradd leol ac roedd ganddi fywyd hapus. Ym mis Mawrth 1933, bu i’w thad gael ei guro yn greulon mewn ymosodiad gwrthsemitig. Hyd yn oed ar ôl y digwyddiad ofnadwy hwn a Hitler bellach mewn grym, i ddechrau roedd gan deulu Bea deimladau cymysg ynglŷn â gadael. Roedd ei thad wedi adeiladu practis cyfreithiol llwyddiannus ac roedd ganddynt fywyd dymunol.  Ond ym 1938, bu i ysgol Bea gau ac ar ôl Kristallnacht daeth pethau'n fwyfwy peryglus ac anobeithiol. Roedd y teulu'n gwybod yr oedd rhaid iddyn nhw wneud popeth o fewn eu gallu i ddianc. Ymhen amser, ym mis Mehefin 1939, teithiodd Bea i Brydain ar y Kindertransport gan adael ei rhieni ar ôl. Cafodd ei chymryd i mewn gan y teulu Williams yn Lloegr.  Ar ôl i'r Ail Ryfel Byd ddechrau, cafodd Bea ei symud i Gymru lle arhosodd am beth amser. Yn y pen draw, sawl blwyddyn yn ddiweddarach, bu iddi aduno gyda'i rhieni. Ymgartrefodd yn ne Llundain gyda'i gŵr a’u tri o blant a chafodd yrfa fel ieithydd a chyfieithydd a byddai'n siarad â grwpiau am ei phrofiadau. Delweddau: Priodoliad1. Llangedwyn noble old house belonging to Sir Watkin Williams Wynne. Painting by John Ingleby, 1795.Delwedd: Llyfrgell Genedlaethol Cymru – The National Library of Wales.Trwydded Creative Commons: https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/  2. Mathrafal farmhouse.Delwedd: Wikimedia CommonsAwdur y llun: Roger Gilbertson: https://www.geograph.org.uk/profile/6184 Creative Commons licence: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0/deed.en  Ffynonellau:IWM, Green, Maria Beate (Oral History) [cyrchwyd 22 Rhagfyr 2021]John Ingleby, Llangedwyn noble old house belonging to Sir Watkin Williams Wynne, 1795, watercolour, 315 x 243 mm, Llyfrgell Genedlaethol Cymru – The National Library of Wales [cyrchwyd 29 Rhagfyr 2021]pixabay [cyrchwyd 22 Tachwedd 2021]pxfuel [cyrchwyd 22 Tachwedd 2021]Wikimedia Commons, Entry To The Earthworks (2021) [cyrchwyd 22 Tachwedd 2021]Storfa (ffeil sain): Imperial War Museums, catalogue number: 19796.