Rhaglen o'r enw 'Arwisgiad Ei Uchelder Brenhinol y Tywysog Siarl yn Dywysog Cymru yng Nghastell Caernarfon 1 Gorffennaf 1969: Rhaglen o Ddathliadau ym Mhontypridd'. Yn cynnwys hysbyseb tudalen lawn ar gyfer Aero Zipp Fasteners a leolir yn Ystad Ddiwydiannol Trefforest, Pontypridd, un o'r busnesau Iddewig a wahoddwyd i Brydain cyn yr Ail Ryfel Byd.

Sefydlwyd Aero Zipp Fasteners Ltd (enw gwreiddiol London Metal & Refining Zip) ym 1939 gan Joachim Koppel, Iddew o Awstria a dreuliodd flynyddoedd lawer o’i fywyd yn Berlin ac a ffodd o’r Almaen Natsïaidd yn ystod y 1930au. Cynhyrchodd Aero Zipp glymwyr sip metel. Ar ddechrau'r Ail Ryfel Byd, fe ddechreuon nhw weithio ar gydrannau awyrennau a gwneud mesuryddion (offeryn, jigiau, gosodiadau) ar gyfer y Weinyddiaeth Gyflenwi a'r Weinyddiaeth Gynhyrchu. Roeddent hefyd yn cynhyrchu tanwyr, compactau powdr, nodwyddau gwau alwminiwm, rhannau peirianneg bach, stampio. Lleolwyd y ffatri yn A.1 Ystad Ddiwydiannol Trefforest, Pontypridd. Daeth Aero Zip Fasteners Ltd i ben yn ei rinwedd ei hun yn gynnar yn y 1970au pan gafodd ei brynu gan wneuthurwr sip Americanaidd, Talon Division of Textron Inc, a leolir ym Massachusetts, UDA. Caeodd Talon ffatri Trefforest ym 1982 a rhoddodd y gorau i fasnachu yn y DU ar yr un pryd. Ar hyn o bryd mae Aero Zipp Ltd yn masnachu ym Merthyr Tudful, a gafodd nod masnach Aero ym 1989. Fodd bynnag, nid oes gan y cwmni hwn unrhyw gysylltiadau â'r teulu gwreiddiol. Am Ystâd Fasnachu Trefforest Sefydlwyd Ystad Fasnachu Trefforest fel rhan o Ddeddf Ardaloedd Arbennig 1934. Crëwyd y Ddeddf i helpu rhannau o Brydain gyda diweithdra uchel, a chynigiodd gefnogaeth i fusnesau sefydlu yn yr ardaloedd hyn. Pan ddechreuodd y Natsïaid gipio busnesau Iddewig yn yr Almaen yn y blynyddoedd ar ôl 1933, ffodd llawer o ffoaduriaid Iddewig yma i sefydlu eu busnesau gyda chymorth y cynllun hwn. Erbyn Mai 1940, roedd 55 o fusnesau a ddechreuwyd gan ffoaduriaid Iddewig yn rhedeg yn Nhrefforest. Darparon nhw swyddi i tua 1800 o bobl leol. Ffynhonnell: Grace's Guide to British Industrial History, File:Im1949BIF-Aero.jpg [cyrchwyd 4 Mawrth 2022] Storfa: Rhondda Heritage Park