Y gred ynglŷn â Melin yr Abad yn Nhrelydan ger Cegidfa yw iddi gael ei hadeiladu gan fynachod Sistersiaidd Abaty Ystrad Marchell. Cafwyd sôn amdani yn siarter bwrdeistref y Trallwng ym 1406 ac fe'i defnyddiwyd hyd at 1816. Dinistriwyd hi'n fwriadol gyda ffrwydron ym 1914 i wneud lle, yn ôl yr honiad, ar gyfer ffordd. Eto i gyd, mae digon o le i'w weld o boptu'r adeilad yn y ffotograff hwn.