Drwy gydol ei chyfnod preswyl datblygodd Vivian Ross-Smith brosiect safle-benodol a oedd yn ymgysylltu cymunedau LHDTCRhA+ â rhywogaethau cyfrinachol, sy’n aml yn cael eu hanwybyddu a heb eu caru, sy’n byw rhwng amgylcheddau trefol a gwledig yn ardal Bae Abertawe yn Ne Cymru.

Archwiliodd y prosiect groestoriadau celf, ecoleg a gwytnwch cwiar, gydag ymchwil Vivian yn canolbwyntio ar gorryn rafft y ffen ac un o’i gynefinoedd allweddol, Cors Crymlyn. Drwy weithdai a chynulliadau dan arweiniad perfformiadau, gwahoddwyd cymunedau cwiar i fyfyrio ar allu’r gors i oroesi er gwaethaf ei hanes treisgar – ar ôl cael ei bomio yn ystod yr Ail Ryfel Byd a bellach wedi’i hamgylchynu gan safle tirlenwi, warws Amazon, a datblygiadau preswyl. Mae Cors Crymlyn ar gyrion Abertawe ac, er gwaethaf ei maint enfawr, ei hanes pwysig a’i phwysigrwydd ecolegol, nid yw llawer o breswylwyr lleol yn ymwybodol o’i bodolaeth. Mae gormod o ddŵr yng Nghors Crymlyn ar hyn o bryd ac mae ymdrechion adfer yn canolbwyntio ar annog dŵr i lifo oddi ar y safle.

Mae corryn rafft y ffen, sydd wedi’i orchuddio â blew hydroffobig, yn gallu arnofio ar ddŵr ac mae’n parhau i fodoli yn amgylchedd dyfrlawn Cors Crymlyn. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae ymdrechion dwys i hybu poblogaeth corryn rafft y ffen wedi arwain at sylw gormodol yn y cyfryngau, gyda phenawdau’n gorbwysleisio maint y corryn, ac yn ei bortreadu fel bygythiad goresgynnol. Mae ymchwil Vivian yn llunio cyfatebiaeth rhwng yr iaith ysgarol a niweidiol a ddefnyddir i ddisgrifio rhywogaeth sy’n ceisio bodoli, a’r naratifau sy’n ffobig am bobl cwiar ac yn casáu pobl draws, y gwelwn yn rhy aml yn y cyfryngau a gwleidyddiaeth.

Gan fframio’r gamddealltwriaeth a’r gamdriniaeth o’r rhywogaeth gyfrinachol hon a’i chynefin fel trosiadau am wytnwch a grymuso cwiar, mae Vivian yn archwilio themâu gofal rhyngrywogaethol, perthyn a chymuned mewn cyfnodau o orlawnder.

Am yr artist: Mae Vivian Ross-Smith yn artist sy’n creu perfformiadau, gosodiadau a thecstilau i archwilio ymgysylltiad synhwyraidd, cyffyrddol â gofal ac ecoleg. Mae ei gweithiau cyffyrddadwy, sy’n aml yn wisgadwy, yn archwilio syniadau o gysur, pleser, a ffieidd-dod yn y corff. Mae Vivian yn tynnu ar arferion y theori cwiar ac yn myfyrio ar ei hunaniaeth fel ynysydd, yn ogystal â’i chefndir mewn gwaith gofal cymdeithasol. Mae ei harfer amlsynhwyraidd wedi’i wreiddio mewn cydweithrediad sy’n seiliedig ar le ac sy’n adeiladu cymunedau. Gan chwarae â gwybodaeth gorfforedig, mae hi’n ystyried ei gwaith yn offrwm i’r gwyliwr, gan archwilio themâu haelioni a chyd-ddibyniaeth.

Wedi’i geni yng Nghaeredin a’i magu yn Fair Isle, Shetland, mae gan Vivian radd BA (Anrh) o Ysgol Gelf Gray (2013), a gradd Meistr gyda rhagoriaeth o Ysgol Gelf Glasgow (2020). Hi oedd Cymrawd Stiwdio Freelands cyntaf Coleg Celf Abertawe (2023).

Comisiynwyd y gwaith hwn fel rhan o ymgyrch Natur Am Byth! sef prosiect gan Cyfoeth Naturiol Cymru.